Grootste natuurkunde-enquête ooit: fysici zijn het over bijna niets eens

Hoeveel fysici heb je nodig om een universum te ontrafelen? Zo weinig mogelijk, blijkt uit de grootste enquête tot nu toe, want hoe meer fysici je vragen stelt, hoe harder de antwoorden zullen verschillen.

Tussen eind juli en begin september 2025 zette het tijdschrift Physics Magazine van de American Physical Society een vragenlijst online over de grootste raadsels van de moderne natuurkunde. Het werd ingevuld door 1.675 mensen, voor het overgrote deel professionele wetenschappers. Onderzoekers van de Universiteit van Waterloo hebben de resultaten verwerkt tot een paper. Wat daaruit blijkt is dat over vrijwel geen enkel groot onderwerp een duidelijke meerderheid het eens is.

De oerknal? Tja…

Begin bij de oerknal, die volgens de gangbare kennis het begin van alles was, inclusief de tijd zelf. Wat zeggen fysici zelf? Ruim twee derde (zo’n 68 procent) ziet de oerknal helemaal niet als “het begin van de tijd”. Voor hen beschrijft de term simpelweg dat het universum ooit heel heet en dicht was en daarna langzaam afkoelde. Of er daarvoor iets was, laten ze graag in het midden. Dit is de enige vraag in de hele enquête waarbij meer dan twee derde van de deelnemers hetzelfde antwoord kiest. Alle andere onderwerpen blijken controversiëler.

Inflatie haalt het ternauwernood

Een tweede voorbeeld is de inflatietheorie. Dat is het idee dat het heelal vlak na de oerknal in een fractie van een seconde gigantisch uitdijde. Vaak lees je in populair wetenschappelijke publicaties dat dit de reden is waarom het universum zo opvallend uniform is. Bij de fysici zelf haalt de inflatie net 51 procent. Het is een meerderheid, maar bepaald geen overweldigende. Tien procent zegt ronduit niet in inflatie te geloven, alleen weten ze niet wat het dan wel moet zijn.

Donkere materie: een beetje van dit, een beetje van dat

Wat is donkere materie eigenlijk? Daar is niemand het over eens. De populairste keuze, met zo’n 21 procent, is “een combinatie van verschillende verklaringen”. Dus eigenlijk: misschien is het deels een onbekend deeltje, deels iets met aangepaste zwaartekracht en deels iets met kwantumeffecten. Geen enkel afzonderlijk idee haalt boven de 18 procent. Ook dat WIMP’s ondertussen aan terrein verliezen, valt op: deeltjesdetectoren zijn nog steeds niets tegengekomen en bij de LHC blijft het ook stil.

De Hubble-spanning: “geen idee”

Het eerlijkste antwoord komt bij de Hubble-spanning. Dat is het probleem dat verschillende manieren om de uitdijing van het heelal te meten verschillende getallen opleveren. Het populairste antwoord van de deelnemers? “Geen mening.” Bijna een kwart durft hier niets te kiezen. De rest is verdeeld tussen vroege donkere energie, meetfouten en een aangepaste versie van zwaartekracht.

Leestip: Geen foutje van Hubble: James Webb bevestigt decennialang mysterie over uitdijing van het universum

Geen god en geen multiversum, gewoon… omdat

Eén specifieke vraag had wat filosofische diepgang: waarom hebben de natuurconstanten precies de waardes die ze hebben? Als ze maar een paar procent anders waren geweest, was leven nooit ontstaan. Sterker nog, dan was het universum zoals het er nu is onherkenbaar. In de media wordt dit vaak gesteld als een keuze tussen een schepper of een onmetelijk multiversum waarin wij toevallig in het juiste exemplaar zitten. Wat zeggen fysici? Het populairste antwoord (26 procent)r: het zijn gewoon de waardes die ze zijn en daar is geen verdere verklaring voor nodig. Het multiversum en een intelligente schepper samen halen nog niet eens de helft.

Zwarte gaten, kwantummechanica en kwantumzwaartekracht

Bij de interpretatie van de kwantummechanica wint de oude Kopenhageninterpretatie nog steeds, met zo’n 36 procent. Maar er zijn veel alternatieve interpretaties in omloop. Bij zwarte gaten zegt 41 procent dat materie die erin valt geplet wordt tot een singulariteit (een puntje met een oneindige dichtheid). Ook dat is dus geen meerderheid. En op de vraag wat de heilige graal van de natuurkunde is, waarin één theorie de zwaartekracht en de kwantumwereld verenigt, is het populairste antwoord met 29 procent “geen mening”. De beroemde snaartheorie blijft de populairste serieuze kandidaat, maar met een magere 19 procent. Bijna evenveel deelnemers (18 procent) denken zelfs dat zwaartekracht helemaal geen kwantumtheorie nodig heeft.

Wat moeten we hiermee?

De “consensus” waar populair wetenschappelijke programma’s en boeken zo graag over praten, blijkt dus vaak helemaal geen consensus te zijn. De natuurkunde is geen kerk waarin iedereen hetzelfde gelooft. En dat is op zich heel goed nieuws, want je kan niet aan wetenschap doen als iedereen op dezelfde manier denkt. Zolang er open vragen zijn, gaan antwoorden verschillen en dat is exact hoe de wetenschap moet werken.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!