Microfoons onthullen wat vogels doen als er een havik roept

Op opnames horen onderzoekers niet alleen welke vogels aanwezig zijn, maar ook hoe ze reageren als gevaar klinkt.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Onderzoekers van het Cornell Lab of Ornithology hebben laten zien dat geluidsopnames veel meer kunnen vertellen dan tot nu toe vaak werd gedacht. Microfoons in het bos kunnen niet alleen vastleggen welke vogels er leven. Ze kunnen ook onthullen hoe vogels zich gedragen. In dit geval ging het om de reactie van vogels op de roep van de Amerikaanse havik, een roofvogel die op andere vogels jaagt.

Leestip: Kleine zangvogel imiteert havik om roofvogels weg te jagen

Tot nu toe werden zulke microfoons vooral gebruikt als een soort ‘automatische vogelteller’. Als een microfoon een zang of roep opnam wisten onderzoekers dat de bijbehorende soort in het gebied aanwezig was. Maar wat vogels doen op het moment dat er geen onderzoekers aanwezig zijn bleef vaak onduidelijk. Het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in Ecology, laat zien dat daar verandering in kan komen. Geluid blijkt een manier om mee te luisteren met het dagelijks leven van vogels, zonder dat er overal biologen in het veld hoeven te staan.

De onderzoekers gebruikten een enorme hoeveelheid geluid uit de Sierra Nevada in Californië. Daar stonden microfoons verspreid over een gebied van ongeveer 25.000 vierkante kilometer, langs de westelijke helling van het gebergte. In totaal ging het om honderdduizenden uren aan opnames. De apparaten waren eigenlijk geplaatst om de vogelrijkdom in het gebied te volgen. Maar de onderzoekers besloten de bestaande data op een nieuwe manier te gebruiken: ze wilden weten wat er gebeurt als vogels een Amerikaanse havik horen.

BirdNET

Om dat uit te zoeken maakten ze gebruik van BirdNET. Dat is een programma dat met behulp van kunstmatige intelligentie vogelgeluiden kan herkennen. De onderzoekers lieten het systeem zoeken naar vogelzang, vogelroepen en roepen van Amerikaanse haviken. De havikgeluiden werden daarna handmatig gecontroleerd. Vervolgens vergeleek het team het geluid voor en na de eerste haviksroep van de dag op een plek.

De uitkomst was duidelijk: na een roep van een Amerikaanse havik gingen vogels minder zingen en roepen. Dat gebeurde zelfs al na enkele seconden. Ook op langere termijn bleef het stiller: tot ongeveer een uur na de haviksroep was er minder vogelgeluid te horen. Dat wijst erop dat vogels hun gedrag aanpassen zodra ze een roofdier horen. Ze lijken dan eerder te kiezen voor stilte dan voor het slaan van een luid alarm.

“We ontdekten dat vogels gebruik maken van subtiele patronen om risico’s in te schatten,” zegt teamlid Connor Wood. Volgens hem laten de opnames ook zien dat vogels niet overal hetzelfde reageren. Het maakt namelijk uit waar in de Sierra Nevada ze leven. Vogels in het zuidelijkere deel van de Sierra Nevada pasten hun gedrag sterker aan dan vogels in het noorden.

Vogels maken een afweging

Daarna keken de onderzoekers specifiek naar de Gambels mees. Deze kleine zangvogel gebruikt verschillende geluiden voor verschillende doeleinden. Zijn ‘fie-bie’-lied is bedoeld om een partner aan te trekken en een territorium te verdedigen. De bekende ‘chickadee-dee’-roep kan juist dienen als alarmroep bij gevaar. De onderzoekers verwachtten dat mezen na een haviksroep minder zouden zingen en meer alarm zouden slaan. Dat klopte, maar alleen onder bepaalde omstandigheden.

In open bos, met weinig begroeiing onder de boomkronen, zongen mezen relatief veel. Zulke plekken zijn mogelijk aantrekkelijk als nestgebied. Maar juist daar schakelden ze na een haviksroep over van territoriale zang naar alarmroepen. In dichter begroeid gebied gebeurde dat minder duidelijk. De onderzoekers denken daarom dat de vogels een afweging maken. Een open plek kan waardevol zijn om te verdedigen, maar tegelijk gevaarlijker omdat er minder dekking is.

Wood zegt: “Ze lijken te denken: ik zing hier meer, omdat dit een goede nestplek is die het verdedigen waard is. Maar ik ben hier ook beter zichtbaar voor roofdieren. Dus als ik een havik hoor, stap ik over op alarmroepen om niet opgegeten te worden.”

Klassiek veldwerk

Volgens hoofdonderzoeker Mickey Pardo laat het onderzoek vooral zien hoeveel microfoons kunnen onthullen. “We hebben laten zien dat je onbemande microfoons in het bos kunt plaatsen en daarmee toch heel precies gedrag kunt bestuderen op een enorme schaal,” zegt hij. Dat is belangrijk: sommige patronen zijn met klassiek veldwerk moeilijk te vinden. Het zou veel tijd en geld kosten om een team van biologen over een heel gebergte te verspreiden en overal hetzelfde gedrag te laten meten.

De studie is ook relevant voor natuurbeschermers. Diergedrag is vaak een van de eerste dingen die verandert als dieren met gevaar of een veranderende leefomgeving te maken krijgen. Geluidsopnames kunnen wat dat betreft meer doen dan alleen de aanwezigheid van een soort onthullen. Ze kunnen ook helpen om beter te begrijpen hoe vogels het landschap gebruiken en hoe ze reageren op risico’s.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hoe baby’s leren praten? Nou, op dezelfde manier als zangvogels en Deze dodelijke vogelgriepsoort kan zich op verschillende manieren verspreiden van melkvee naar mens . Of lees dit artikel: De evolutie in zijn puurste vorm: waarom vogels eerder doodgaan als ze grotere eieren leggen .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: