Hoe denkt de VS de Straat van Hormuz weer open te krijgen?

Wordt het escaleren of onderhandelen? De Amerikaanse president Donald Trump houdt alle opties open, heet het, nu hij versterkingen naar de Golf stuurt én vooruitloopt op vredesoverleg met Iran. Intussen blijft de Straat van Hormuz nagenoeg gesloten. Teheran heeft er vaak mee gedreigd en voegt, nu het zich existentieel bedreigd voelt, de daad bij het woord.

De paar LNG-tankers uit Qatar die nu in Europese havens aankomen, zijn de laatste; ze vertrokken voor de oorlog begon. Via Hormuz passeerde tot deze maand een vijfde van alle olie en gas ter wereld, plus cruciale grondstoffen voor kunstmest. Het doel is de zeevaart „zo snel als we kunnen te herstellen”, zegt het Witte Huis. Een poging om dat militair af te dwingen is denkbaar, maar risicovol. Vijf vragen.

1Hoe houdt Iran de Straat dicht?

Ondanks wekenlange bombardementen is Iran nog steeds in staat raketten en drones af te sturen op Golfstaten en schepen. Drones – de driehoekige Shahed-136 is de bekendste – vliegen laag, zijn klein en moeilijk te detecteren. Daarnaast heeft Iran, wordt aangenomen, mijnen gelegd in de Straat. En het kan vermoedelijk nog steeds aanvallen uitvoeren met snelle, al dan niet bemande bootjes. De grillige kustlijn, met inhammen en grotten, biedt schuilplaatsen genoeg, mogelijk zelfs voor kleine onderzeeboten. Een klassiek geval van asymmetrische oorlogvoering.

Er is weinig voor nodig, zei de Amerikaanse generaal Joseph Votel, oud-bevelhebber van Amerikaanse krijgsmacht-eenheid CentCom dat operaties in het Golfgebied coördineert, vrijdag tegen The Wall Street Journal. „Ze hoeven alleen maar iets [langs de verdediging] te krijgen, en dan krijgen ze een hoop vuurwerk voor weinig geld.”

2Welke opties zijn er?

Jennifer Parker, een Australische marine-expert, sprak tegen wetenschapssite The Conversation van twee fasen. De eerste fase moet Iran – door overtuigen of geweld – de middelen ontnemen om schepen aan te vallen. Fase twee moet Golfstaten en rederijen „geruststellen” dat de route veilig is. Ook dat vergt volgens haar militaire inzet; met patrouilles op zee en in de lucht en het opruimen van mijnen.

Voor de eerste fase bestaan een paar scenario’s die ook samen of na elkaar kunnen worden uitgevoerd: ten eerste het bezetten van een deel van de Iraanse kust, en ten tweede commerciële zeevaart door marineschepen laten escorteren. Of dat laatste überhaupt al denkbaar is onder oorlogsomstandigheden, zoals president Trump zegt, is de vraag.

3Hoe zou zo’n bezettingsscenario eruit zien?

Twee eenheden Amerikaanse mariniers zouden daarbij een sleutelrol spelen. De eerste groep rond het amfibische aanvalsschip USS Tripoli omvat zo’n 2.200 mariniers en nadert het gebied. Een tweede groep rond de USS Boxer is nog een paar weken onderweg.

Met eigen helikopters, landingsschepen en amfibische voertuigen kunnen ze bijvoorbeeld Iraanse eilanden in de Straat bezetten, zoals Larak, Hormuz en het grotere Queshm.

Ook luchtlandingstroepen kunnen een rol spelen. Eenheden van de 82ste Divisie – zo’n 3.000 militairen – worden naar het Golfgebied gebracht. Zij beschikken, naast een parachute, ook over helikopters.

Die eilanden zijn zwaar verdedigd. En om ze te bereiken moeten Amerikaanse landingsschepen bovendien eerst dóór de Straat van Hormuz. En of zo’n operatie drone-aanvallen kan voorkomen, is de vraag. De Shahed heeft een bereik van 1.500 kilometer en kan ook van ver landinwaarts worden gelanceerd.

4Welke rol speelt het eiland Kharg?

President Trump heeft gesuggereerd dat hij het eiland Kharg kan innemen, dat met zijn terminals en opslagtanks de belangrijkste ‘kraan’ is voor Iraanse ruwe olie. Kharg ligt weliswaar zevenhonderd kilometer ten westen van Hormuz, maar een bezetting zou Iran kunnen bewegen de Straat te openen. „Over een maand kunnen we Kharg innemen en dan hebben we ze bij de ballen voor onderhandelingen”, citeerde nieuwssite Axios afgelopen week een anonieme bron bij het Witte Huis.

5Hoe ziet het escortescenario er uit?

In de Golf is het déjà vu. Tijdens de laatste twee jaar van de oorlog tussen Iran en Irak (1980-1988) escorteerden Amerikaanse marineschepen tankers naar en van Koeweit, (toen nog) bondgenoot van Irak. Nadat een Amerikaans fregat op een Iraanse mijn was gelopen, brachten de VS Iraanse marineschepen tot zinken alvorens de zaak werd gedeëscaleerd.

Trump heeft NAVO-landen, Zuid-Korea, Japan en zelfs China gevraagd marineschepen te sturen voor ‘konvooibescherming’ in de Golf. Vrijdag sloten de Verenigde Arabische Emiraten – dat een kleine maar moderne marine heeft – zich aan bij het idee van zo’n mutinationale ‘Hormuz Security Force’.

Lees ook

Iran lijkt in de Straat van Hormuz een tolpoort op te tuigen

Hoewel NAVO-chef Mark Rutte volhoudt dat Europese NAVO-landen daar uiteindelijk mee zullen instemmen, blijven ze de boot afhouden, berichtte de Financial Times. Zij zien vooralsnog alleen een rol voor hun schepen in een koelere tweede fase na de ‘hete’.

Marine-escortes zijn een klassiek middel, dat nooit volledige bescherming bood, en nu al helemaal niet meer, betoogt de Britse analist Richard Gough.

„Een goed escorte kan afschrikken en reageren en risico’s verkleinen voor schepen in nauw vaarwater”, schrijft hij in de nieuwsbrief Future Navy. „Maar zelfs in ideale omstandigheden zijn escorte-operaties afhankelijk van timing, detectiecapaciteit en enig geluk. De tegenstander hoeft maar één keer succes te hebben, de verdedigende partij voortdurend.”

En die dreiging is niet langer ondubbelzinnig, maar kan vermomd zijn als civiel schip, of dus in de gedaante komen van een drone, kamikaze-bootje of onderzeese mijn. De harde waarheid, zegt Gough, is dat „een handjevol ‘grijze rompen’ alleen nooit een wereldwijd handelssysteem kunnen beschermen”.

Satellietfoto van het eiland Kharg.

AFP