Hoe het werk van William Turner je kan vermorzelen én verleiden

3 uren geleden 1

Een mening, ook die van mezelf, vind ik maar zelden boeiend. Daar kwam nog bij dat ik het werk van William Turner nauwelijks kende, dus begreep ik werkelijk niet waarom uitgerekend ik er een recensie over zou moeten schrijven. Bovendien had ik al helemaal geen zin in het bijbehorende boottochtje, waardoor ik voldoende argumenten meende te hebben om niet naar de tentoonstelling Water en Licht in het Dordrechts Museum te gaan. De rest van de redactie vond dat niet, en dus zat ik twee dagen later met Sander Paarlberg, conservator oude kunst van het Dordrechts Museum, op een ‘bootje’ voor de uitgebreide versie van de William Turner-stadswandeling.

Het bootje bleek een dertig jaar oude Serenella uit Venetië. Een elf meter lang monster met een 390pk V8-motor en een topsnelheid van 80 kilometer per uur, waardoor de uitgebreide rondleiding sneller voorbij was dan de gewone stadswandeling die ik later die dag te voet maakte. Sander Paarlberg bleek meer van Turner te weten dan AI zonder te hallucineren ooit over zichzelf zou durven te beweren, en uit de flarden van zijn verhalen die ik boven het geraas van de motor kon opvangen, bleek ook nog eens zijn bijna onvoorwaardelijke liefde voor het werk van de 19de-eeuwse Engelse schilder. Ik had nog geen werk van Turner gezien, maar was nu al blij dat ik op m’n werk niets te vertellen had. Hoe blij ik later zou worden, kon ik toen onmogelijk weten. Daarvoor moesten we eerst levend van die boot zien te komen.

De eerste gedachte die me tijdens de rondleiding in het museum bekroop, was dat Water en Licht met zijn acht schilderijen en zeven mezzotinten van Turner, naast prachtige bruiklenen en schilderijen uit eigen bezit, een nogal bescheiden tentoonstelling was. Maar gelukkig bleek ik me ook daarin te vergissen. En niet zo’n beetje ook. Water en Licht bestaat namelijk uit de hoogtepunten van de Paul Mellon Collection van het Yale Center for British Art in de VS. En dat het hoogtepunten zijn, werd me snel duidelijk. Dit zijn geen werken waar je ongemoeid langs komt. Ze klauwen zich gewelddadig in je vast. Ze stoppen je. Benemen je de adem. Los geschilderde werken die barsten van de dramatische romantiek. Hier is de natuur de baas. En hier kan die natuur een razernij zijn van kwaadaardige zeeën die onder kolkende wolkenluchten tegen rotskusten, schepen en mensen beuken. Alles gaat eraan. Je weet het zeker. Dit loopt niet goed af.

Wachten tot alles verdwijnt

Maar William Turner kan je niet alleen vermorzelen, hij kan je ook verleiden. Je verleiden om samen met de vermoeide reizigers te genieten van het warme licht van de late avondzon. Van het uitzicht op de kleine scheepswerf aan de oever van een rimpelloze baai. Van de windstilte en de lome warmte. Van het zwijgen. Want hier gebeurt niets waarover je het zou kunnen hebben. Hier kun je alleen maar wachten tot de zon dooft en alles verdwijnt. En je weet het zeker. Het kan niet, maar je weet het zeker: je kent deze plek. Je bent er geweest. Italië, maar waar? En zo hoort het, en Turner kan dat. Turner kan alles, als je er maar de tijd voor krijgt. En dat hebben ze in Dordrecht goed begrepen. Vijftien Turners is precies genoeg.

Het enige nadeel van de tentoonstelling is dat ik als Dordtenaar niet alleen weer eens gewezen werd op hoe verschrikkelijk mooi Dordrecht is, maar ook opnieuw geconfronteerd werd met hoeveel moois er inmiddels verdwenen is. En, ik weet niet wat erger is, hoe ik gewend was geraakt aan al het lelijks dat daarvoor in de plaats gekomen is. Nog geen uur voordat ik dat besefte, keek ik vanuit een boot naar de plek waar Turner zijn schetsen maakte voor Dort, or Dordrecht: The Dort Packet-Boat from Rotterdam Becalmed en niets van al het lelijks dat naast me op de oevers stond, stoorde me echt. Zelfs niet toen Sander Paarlberg me er terloops op wees. Ik moest er blijkbaar eerst het schitterende The Dort Packet-Boat voor zien om me daar met terugwerkende kracht alsnog aan te ergeren.

Om die ergenis enigszins te verzachten, is er gelukkig nog de stadswandeling. En wanneer je die wandeling niet voor Turner doet, doe hem dan voor jezelf, omdat je zo een paar van de allermooiste plekken van Dordt zult ontdekken die nog wel bestaan. En, zoals altijd op de allermooiste plekken, zijn er terrasjes. Ook nog eens terrasjes met uitzicht op de plekken waar Turner zijn schetsen maakte. En wanneer je daar bent, en terugdenkt aan de avonturen die je met Turner beleefde, realiseer je je hoeveel geluk je hebt met al dat moois op zo’n piepklein eilandje.

Natuurlijk bestaat Water en Licht uit veel meer dan alleen het werk van Turner. En natuurlijk is ook dat werk prachtig. Hoe zou je werken van Aelbert Cuyp, Jacob van Ruisdael, Ludolf Bakhuizen of Martinus Schouman niet prachtig kunnen vinden? Ze zijn schitterend. Ze zijn bijna net zo mooi als Milla Yovovich in The Fifth Element. Ze hebben het geprobeerd, maar het lukte ze niet m’n aandacht vast te houden. Waarschijnlijk omdat Turner riep, en ik mee wilde naar nieuwe kusten en wilde avonturen.