Hygiënische bijenvolken zijn beter opgewassen tegen ziekteverwekkers

Sommige bijenvolken houden hun nest opvallend schoon. Nu blijkt: die gewoonte zorgt ervoor dat ze beter opgewassen zijn tegen een beruchte ziekteverwekker.

Het gaat om de zogenoemde hygiënische eigenschap van honingbijen die wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van een specifiek gen. Volken die beschikken over dat gen ruimen sneller ziek of dood materiaal op. Zo herkennen ze chemische geurtjes die vrijkomen als larven of poppen niet gezond zijn. Daarna maken ze een honingraat open en halen ze de inhoud weg. Dat gedrag is erfelijk en wordt al langer gebruikt tijdens fokprogramma’s.

Een nieuwe studie in PLOS ONE laat nu iets zien dat verder gaat dan alleen het netjes opruimen van ‘afval’. Onderzoeker Sydney Miller van de University of Vermont en collega’s vonden aanwijzingen dat bijen uit zulke ‘hygiënische’ volken sterker staan tegen Nosema ceranae. Dat is een veelvoorkomende ziekteverwekker die wereldwijd bijen ernstig kan verzwakken.

Nosema infecteert de darm van de bij en verstoort de opname van voedsel. Miller: “Nosema is een van de meest voorkomende ziekteverwekkers. De parasiet zorgt er in feite voor dat de bij verhongert, omdat de darm wordt aangetast.” Volgens haar zijn er helaas maar weinig goede behandelingen beschikbaar.

Suikerstroop

De onderzoekers vergeleken bijen uit hygiënische en niet-hygiënische volken tijdens zowel veld- als laboratoriumproeven. Eerst bepaalden ze welke volken hygiënisch waren met een test die het hygiënische gedrag meet. Daarna verzamelden ze jonge werksters die net uit de pop kwamen. Die bijen werden in kleine groepjes in kooitjes gehouden.

Vervolgens kregen de jonge bijen suikerstroop. Een deel kreeg schone stroop. Andere groepen kregen stroop waar Nosema-sporen in zaten. De bijen mochten daar 24 uur van snoepen. De onderzoekers wogen de voeders waar de stroop in zat voor en na die periode. Zo konden ze zien hoeveel elke groep in totaal had genuttigd.

Uit het onderzoek blijkt dat bijen uit hygiënische volken in het algemeen minder suikerstroop eten. Bijen uit hygiënische volken laten de suikerstroop vooral links liggen op het moment dat er Nosema-sporen aanwezig zijn in de suikerstroop. Dat kan betekenen dat ze besmet voedsel beter herkennen en vermijden. Het bewijs daarvoor is nog niet onomstotelijk, maar suggereert al wel dat deze bijen anders omgaan met risico’s in hun omgeving.

Sterker afweersysteem

Daarna keken de onderzoekers naar wat er in het lichaam gebeurde van een geïnfecteerde bij. Ze volgden de voortgang van de infectie en maten daarbij ook de activiteit van twee genen die te maken hebben met het afweersysteem van een bij: Vitellogenin en Hymenoptaecin. Uit het onderzoek blijkt dat hygiënische en niet-hygiënische bijen ongeveer even ziek werden. Echter hielden hygiënische bijen het duidelijk langer vol.

Leestip: Waarom bijen soms de weg kwijtraken boven een maïsveld

Uit de eerdere metingen van de genenactiviteit blijkt waarom: het afweersysteem van hygiënische bijen werkt duidelijk een stuk harder. Waar het afweersysteem van niet-hygiënische bijen het langzaam leek te begeven, intensiveerde het afweersysteem van hygiënische bijen juist. Daaruit blijkt dat het afweersysteem van hygiënische bijen anders werkt, waardoor ze uiteindelijk beter opgewassen zijn tegen ziekteverwekkers.

Minder last van ziektes

Teamlid Samantha Alger laat weten: “Dit onderzoek laat zien waarom hygiënische volken in de praktijk vaak minder last hebben van plagen en ziekteverwekkers. Het gaat dus niet alleen om het opruimen van zieke en dode larven. Deze bijen lijken ook een sterker afweersysteem te hebben, waardoor ze ziekteverwekkers beter aankunnen.”

De resultaten zijn vooral voor imkers relevant, omdat de aanwezigheid van Nosema ceranae vooralsnog vaak een teken van aanstormend financieel onheil is. De studie laat voor het eerst duidelijk zien dat Nosema ceranae dus wel succesvol bestreden kan worden. Het team hoopt dan ook dat meer imkers zich zullen richten op het kweken en houden van hygiënische bijenvolken.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook ‘Bedelgedrag’ van bijenmannetjes niet aangeleerd, maar aangeboren en Bijen zingen een toontje lager: hitte en zware metalen veranderen gezoem . Of lees dit artikel: Wat we kunnen leren van het bijenbrein .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: