Kleine habitats blijken veel waardevoller te zijn dan eerder gedacht

Niet alleen de grootte van een habitat telt. Ook het landschap eromheen bepaalt hoeveel vogelsoorten daar kunnen overleven.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Kleine stukken tropisch bos lijken op het eerste gezicht vaak niet zo waardevol. Ze liggen midden tussen wegen of steden en zijn soms ver verwijderd van andere leefgebieden. Toch laat nieuw onderzoek zien dat zulke leefgebieden veel waardevoller kunnen zijn dan gedacht.

Niet alleen de grootte van een natuurgebied is belangrijk, maar vooral ook wat eromheen ligt. Hoe vriendelijker het landschap rond een habitat is voor vogels, hoe groter de kans dat daar veel soorten blijvend terug zullen keren in de toekomst. Dat blijkt uit een grote analyse van meer dan 1.000 habitats die liggen in tropische en subtropische gebieden. Het onderzoek is gepubliceerd in PNAS.

Omringd door water

De onderzoekers verzamelden gegevens uit 45 eerdere studies en keken in totaal naar 1.005 habitats: 336 ‘boseilandjes’ die ontstonden door de aanleg van een stuwdam en 669 alleenstaande bosfragmenten die overbleven nadat een groter gebied werd ontbost. Samen leverde de enorme dataset informatie op over 1.954 vogelsoorten. Door al die gegevens naast elkaar te leggen konden de wetenschappers goed zien hoe sterk het aantal vogelsoorten samenhangt met de grootte van een habitat en met de kwaliteit van het landschap eromheen.

Leestip: Tropische bossen kampen met ‘lianenpandemie’ die zelfs vanuit de ruimte zichtbaar is

De uitkomst is helder: vogelsoorten verdwijnen het snelst uit leefgebieden die omringd zijn door een omgeving waar bosvogels weinig mee kunnen. Water blijkt daarbij een extreem lastige barrière. Boseilandjes die midden in stuwmeren liggen doen het daarom aanzienlijk slechter dan even grote leefgebieden die zich op het land bevinden. Bij kleine stukken bos van ongeveer 1 hectare vonden de onderzoekers gemiddeld 26 vogelsoorten in leefgebieden op het land tegenover 11 soorten op boseilandjes die omringd zijn door water.

Een verfrissende tussenstop

Dat verschil heeft alles te maken met de omgeving rondom het leefgebied. Onderzoekers noemen die omringende omgeving ook wel de ‘matrix’: het landschap tussen stukken natuur. Is die omgeving heel erg kaal of open? Dan wordt het voor vogels moeilijker om voedsel te vinden en nieuwe plekken te bereiken. Maar als er ondertussen kleinere habitats te vinden zijn wordt zo’n landschap ineens een stuk begaanbaarder. Uit het onderzoek blijkt dat een klein groepje bomen dat binnen 300 meter van een groter habitat af staat al een duidelijk verschil kan maken.

De onderzoekers denken dat die kleinere habitats op meerdere manieren helpen. Zo bieden ze vogels die op doorreis zijn onder andere voedsel en een schuilplek tegen de regen en de zon. Dat laatste is belangrijk, omdat bosvogels vaak gewend zijn aan de koelte van een dichtgegroeid bos. Kleinere habitats die tussen grotere leefgebieden liggen kunnen die vogels dus helpen door de overgang tussen grotere stukken natuur wat te verzachten.

Tussen grotere gebieden in

Matthew Betts van Oregon State University, een van de betrokken onderzoekers, laat weten: “Ons onderzoek laat zien dat kleine leefgebieden op zichzelf niet zoveel meerwaarde hebben. Echter worden ze een stuk waardevoller als ze tussen grotere leefgebieden in zitten. Zelfs hele kleine habitats kunnen dan toch enorm waardevol zijn.”

Ook teamlid Carlos Peres benadrukt dat punt. Peres: “De winst voor natuurbehoud door te investeren in een vriendelijker landschap in landbouw- en stedelijke gebieden is veel groter dan eerder werd gedacht.” Dat maakt de studie ook meteen heel relevant. Het aanleggen van grote nieuwe natuurgebieden is vaak moeilijk en kost veel tijd en geld. Het planten van een paar bomen in een stad of langs een weiland is daarentegen een stuk sneller gerealiseerd.

Dat inzicht is best opvallend, omdat natuurbeschermers zich lange tijd vooral richtten op het onderhouden van de grotere gebieden. Dit onderzoek laat zien dat dus ook de kleinere habitats die tussen die grotere gebieden in liggen heel waardevol zijn.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Deze piepkleine vogels krijgen dagelijks meer alcohol binnen dan je denkt en Bossen, biochar en Direct Air Capture: hoe slimme CO2-opslag het klimaat eeuwenlang kan stabiliseren . Of lees dit artikel: Waarom een weekend tuinvogels tellen zoveel kan onthullen .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: