Mars had ooit een enorme zee zo groot als de Arctische oceaan

Onderzoekers hebben een oude kustlijn op Mars in kaart gebracht, die miljarden jaren geleden een enorme oceaan omringde. Dat lukte met behulp van sondes die om de planeet heen cirkelen.

Geologische structuren op Mars wijzen erop dat de planeet ooit rivieren had en brede kustlijnen rond een enorme oceaan. De ontdekking levert het meest directe bewijs tot nu toe dat de rode planeet vroeger mogelijk gedeeltelijk blauw was.

‘De aanwezigheid van vloeibaar water op Mars is een breed onderwerp dat regen, rivieren, meren én oceanen omvat’, zegt geochemicus Ezat Heydari van de Jackson-staatuniversiteit in de Verenigde Staten, die niet meedeed met het onderzoek. ‘Naar mijn mening richt dit onderzoek zich op de belangrijkste daarvan: de oceaan.’

LEES OOK

‘We kunnen de manier waarop mensen bewegen fundamenteel veranderen’

Biomechanisch ingenieur Herman van der Kooij onderzoekt hoe deze exoskeletten het menselijk lichaam kunnen ondersteunen of ontlasten.

Kleurrijke beelden

Een onderzoeksteam met onder andere planetair geoloog Ignatius Indi en geoloog Fritz Schlunegger van de Universiteit van Bern in Zwitserland, deed de ontdekking. Ze analyseerden gegevens van verschillende sondes die om Mars heen draaien, zoals de Mars Reconnaissance Orbiter van NASA en de Mars Express en ExoMars Trace Gas Orbiter van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Het ExoMars-ruimtevaartuig is uitgerust met een speciale camera, de Bernese Mars, die kleurenbeelden met hoge resolutie kan maken. Deze was van doorslaggevend belang voor het nieuwe onderzoek.

‘De beelden stelden ons in staat om subtiele verschillen in het oppervlak te onderscheiden die in zwart-witbeelden onzichtbaar bleven’, zei Indi. In combinatie met topografische gegevens van de andere sondes werden deze instrumenten volgens hem ‘geologische tijdmachines’ die een veel duidelijker beeld gaven van hoe het landschap van Mars was gevormd.

Lange kloof

Om te achterhalen of er vroeger water op Mars was, richtten de geologen zich op Valles Marineris, een meer dan 4000 kilometer lange kloof langs de evenaar van de planeet. De onderzoekers richtten zich vooral op een zuidoostelijk deel van het kanaal genaamd Coprates Chasma. De diepe structuren daar zijn ongeveer 3,3 miljard jaar oud.

Door de nieuwe beelden te combineren met analyses van het landschap, ontdekten de geologen structuren die lijken op structuren die op aarde ontstaan wanneer rivieren in oceanen uitmonden of bergmeren zich aan de voet van bergen vormen.

‘De Nijldelta is een klassiek voorbeeld’, zegt Schlunegger. Als je het water van de Middellandse Zee net voorbij de monding van de Nijl zou weghalen, dan zie je structuren die sterk lijken op wat we op Mars hebben aangetroffen, zegt hij.

Direct bewijs

De nieuwe gegevens stelden de onderzoekers ook in staat oude kustlijnen rond een voormalige oceaan te volgen en zo de grootte ervan te schatten. Ze concludeerden dat de oceaan ongeveer even groot was als de Arctische Oceaan op aarde, wat betekent dat het de grootste oceaan ooit op Mars zou zijn geweest.

‘Ons onderzoek suggereert dat er ongeveer 3 miljard jaar geleden lange tijd water in Valles Marineris aanwezig was, de grootste kloof van het zonnestelsel’, zegt Indi. ‘Nog spannender is dat deze waterlichamen mogelijk verbonden waren met een veel grotere oceaan die ooit delen van de noordelijke laaglanden bedekte.’

Eerder onderzoek gaf al aanwijzingen dat er ooit water op Mars was, maar dat was meestal indirect. Zo liet een onderzoek zien dat bepaalde mineralen op Mars ooit in contact waren geweest met water. Een andere suggereert dat oude planetoïde-inslagen enorme tsunami’s veroorzaakten. Hoewel al deze signalen wijzen op een ooit vochtige planeet, is direct bewijs moeilijk te vinden. 

Onmisbare bron

‘Het idee dat Mars ooit grote oceanen had blijft controversieel. Dit is deels omdat, als ze al bestonden, er nauwelijks sporen meer van te vinden zijn, zo oud is alles’, zegt geoloog Michael Manga van de Universiteit van Californië, Berkeley in de Verenigde Staten. Hij was zelf niet betrokken bij het onderzoek.

De ontdekking heeft spannende implicaties voor de zoektocht naar buitenaards leven, maar herinnert ons ook aan een belangrijke les: zelfs de meest essentiële bron op aarde kan ooit verdwijnen.

‘Het onderzoek raakt een onderwerp dat iedereen die het ontstaan van Mars bestudeert bezighoudt’, zegt Ezat Heydari. ‘Oceanen op Mars zouden zich net zo gedragen als oceanen op aarde en ze zijn essentieel voor het welzijn van de planeet.’