Met missie Arctic Sentry wil NAVO belofte inlossen om het Noordpoolgebied beter te beschermen

De NAVO kende al de missies Baltic Sentry en Eastern Sentry. Nu komt er een nieuwe ‘schildwacht’-missie bij: Arctic Sentry, in het Noordpoolgebied. „De missie onderstreept de toewijding van de alliantie om stabiliteit te waarborgen in een strategisch belangrijke regio die klimatologische uitdagingen kent”, verklaarde  opperbevelhebber Alexus Grynkewich woensdag.

De eerste twee missies waren snel geïmproviseerde reacties op een acute dreiging. Baltic Sentry in januari 2025 was het antwoord op verdachte kabelbreuken in de Oostzee. De gecoördineerde bewaking van de oostflank van de NAVO die volgde in september was het antwoord op de schending van het Poolse luchtruim door Russische drones.

Arctic Sentry, daarentegen, is het antwoord op een trage dreiging-in-ontwikkeling in het Noordpoolgebied die de NAVO al langer op de radar heeft. Rusland en China worden in de regio militair steeds actiever omdat als gevolg van klimaatverandering het ijs smelt en nieuwe vaarroutes mogelijk worden.

Knetterende ruzie

Tegelijk is de nieuwe NAVO-missie het antwoord op een interne crisis, veroorzaakt door de dreiging van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland in te lijven. Trumps dreigementen leidden vorige maand tot een knetterende ruzie tussen de VS en de Europese NAVO-bondgenoten die opkwamen voor de soevereiniteit van Groenland, een autonoom onderdeel van Denemarken.

De hooglopende ruzie werd bezworen tijdens een gesprek van een uur tussen NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte en Trump tijdens het World Economic Forum in Davos. Trump nam zijn dreigementen, in elk geval voorlopig, van tafel. De VS, Groenland en Denemarken praten over de toekomst van het eiland. De NAVO, beloofde Rutte, zal beduidend meer aandacht besteden aan de arctische regio. Met Arctic Sentry lost Rutte de Davos-belofte in.

Lees ook

In een uur bezwoer Rutte met Trump de crisis rond Groenland – hoe wist hij hem te paaien?

De missie is vooralsnog vooral een manier om bestaande militaire activiteiten te coördineren. Als de dreigingen in het gebied toenemen, is de gedachte, zou Arctic Sentry uitgebreid kunnen worden. „Het is echt nieuw dat we nu voor het eerst alles wat we doen in het arctisch gebied onder één commando brengen”, zei Rutte.

Denemarken schuift de oefening Arctic Endurance onder het nieuwe NAVO-‘hoedje’.  De oefening was het antwoord van Kopenhagen op de Groenland-crisis. Analisten zagen het vooral als een poging om de politieke kosten van een eventuele invasie door de VS te verhogen. Trump was zo verbolgen over de oefening dat hij deelnemers met invoerheffingen wilde bestraffen.

Cold Response

Ook de Noorse oefening Cold Response, die begin maart van start gaat, zal onder de nieuwe NAVO-schildwacht worden gebracht. Cold Response is een tweejaarlijkse NAVO-oefening waarbij duizenden militairen uit verschillende NAVO-landen in Noord-Noorwegen leren omgaan met Arctische omstandigheden.

Met de lancering van de NAVO-missie krijgt Trump de aandacht voor het Hoge Noorden die hij zei te zoeken, maar de kwestie Groenland is daarmee nog lang niet van tafel. De onderhandelingen over Amerikaanse activiteiten op Groenland, zoals de aanleg van een raketafweer die Trump Golden Dome gedoopt heeft, lopen nog en de confrontatie tussen Trump en Europa galmt op het hoofdkwartier nog na.

Lees ook

Nu Trump zwalkt in het Noordpoolgebied en Rusland er assertiever wordt, stijgt het risico op Arctische escalatie

Trumps dreigement Groenland in te lijven, eventueel zelfs met geweld, heeft er bij de bondgenoten behoorlijk ingehakt. De kwestie heeft, voor zover nu te overzien, niet geleid tot een scheuring tussen Europa en de VS, zegt een diplomaat. Het was een knetterende ruzie, „geen Rubicon”. Maar de Groenlandcrisis zou wel eens de geschiedenis kunnen ingaan als een van de existentiële crises van het bondgenootschap, zoals de Suezcrisis in 1956, die Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk in botsing brachten met de VS.  Of de ruzie over de Amerikaanse interventie in Irak in 2003, toen Frankrijk en Duitsland weigerden Washington te volgen. „Groenland was shocktherapie.”

Er grenzen acht landen aan de Noordpool, zeven NAVO-partners én Rusland. De opwarming van  de regio gaat volgens de NAVO vier keer zo snel als het mondiale gemiddelde. De dooi maakt nieuwe vaarroutes aantrekkelijk en het delven van bodemschatten wordt mogelijk eenvoudiger. De NAVO constateert al langer dat Rusland zijn militaire activiteiten in het gebied opvoert. China, dat niet aan de regio grenst, noemt zichzelf een ‘bijna-Arctische’-staat. Een NAVO-militair wees op de toegenomen aanwezigheid van Chinese onderzoeksschepen in het gebied.