Miljoenenboete voor in Nederland gevestigde brievenbusfirma van omstreden Israëlische diamant- en grondstoffenhandelaar

Een in Nederland gevestigde brievenbusfirma van de omstreden Israëlische diamant- en grondstoffenhandelaar Dan Gertler heeft een boete van 25,8 miljoen euro betaald vanwege ambtelijke omkoping in de Democratische Republiek Congo. Dat heeft het Openbaar Ministerie dinsdagochtend bekengemaakt.

De boete is opgelegd voor het omkopen van Congolese functionarissen om licenties voor kobalt- en kopermijnen in het Afrikaanse land te bemachtigen.

Het gaat om de brievenbusfirma Fleurette Properties Limited, een bedrijfje dat vanwege fiscale redenen in Nederland gevestigd was. Het was onderdeel van een conglomeraat van bedrijven van Gertler die actief waren in de Congolese mijnbouw, goudwinning en oliewinning. Onder Fleurette hingen nog andere Nederlandse vennootschappen.

Eigen advieskantoortje

Bij die Nederlandse vennootschappen van Gertler was lange tijd een voormalig Nederlandse belastingambtenaar betrokken. Hij zat in de directie van de Fleurette Group. Om fiscaal in Nederland gevestigd te zijn, was het vereist om een Nederlandse ingezetene in de directie te hebben.

De voormalig ambtenaar werkte in de jaren negentig bij de Belastingdienst en op het ministerie van Financiën. In 2003 begon hij een eigen advieskantoortje dat hielp bij het opzetten van structuren om te profiteren van fiscale mogelijkheden in Nederland. In 2010 ging hij voor Gertler werken. Op zijn rol wil het Openbaar Ministerie geen commentaar geven.

Kabila kocht met het geld wapens voor zijn strijd tegen rebellen

Gertler verwierf door de jaren heen een belangrijke positie in de Congolese diamanthandel door zijn nauwe banden met machthebbers. Daardoor werd hij vaak in verband gebracht met omkoping. Zo sloot hij in 2000 een schimmige overeenkomst met toenmalig president Laurent Kabila. Gertler betaalde 20 miljoen dollar (17 miljoen euro) in contanten in ruil voor het monopolie op de handel en export van Congolese diamanten, waarvan de jaarlijkse opbrengst geschat werd op 600 miljoen dollar. Kabila kocht met het geld wapens voor zijn strijd tegen rebellen.

Later ging Gertler in Congo samenwerken met Glencore, een van de grootste bedrijven ter wereld in de grondstoffenhandel.

Sanctielijst

Hoe desastreus de bedrijven van Gertler voor Congo zijn geweest, bleek uit een rapport van Africa Progress Panel uit 2013, een ngo onder leiding van Kofi Annan, voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties. De ngo onderzocht vijf deals, waarbij concessies of mijnen in Congo verkocht werden aan bedrijven die allemaal gelieerd zijn aan de Fleurette Group van Gertler. In totaal betaalden de bedrijven van Gertler circa 275 miljoen dollar voor de concessies en mijnen. Sommige werden al snel doorverkocht, andere zijn nog in bezit van Gertler. Een koopje, deze vijf transacties, omdat de geschatte waarde volgens Africa Progress Panel uitkwam op 1,63 miljard dollar. Door het zo goedkoop van de hand te doen, liep Congo een omzet van ruim 1,35 miljard dollar mis.

In 2017 plaatste het Amerikaanse ministerie van Justitie Fleurette op een sanctielijst vanwege de verdenkingen van smeergeldbetalingen. Zo kwam de in Nederland gevestigde vennootschap ook in het vizier van de Nederlandse justitie, die in 2018 een onderzoek begon naar Fleurette en Glencore. Dat onderzoek wordt nu afgerond met de miljoenenboete.

Glencore, dat in Zwitserland gevestigd is, accepteerde in 2024 al een strafbeschikking van de Zwitserse justitie. De Nederlandse zaak tegen Glencore is daarom geseponeerd.