Minister Boekholt-O’Sullivan in de problemen door ‘douchemuntjes’ – en het liep al niet lekker

3 uren geleden 1

Minister van Volkshuisvesting Elanor Boekholt-O’Sullivan van D66 had géén douchemuntjes gebruikt in de tijd dat ze als militair in Afghanistan zat. En dat ze dat deze week toch heeft gezegd in de Britse krant The Guardian, noemt ze donderdagochtend in de Tweede Kamer „onzorgvuldig”. „Ik betreur dat”, zegt ze erachteraan. En ook: „Ik leer hiervan.”

Het is een wel héél zorgvuldig voorbereide tekst, die ze in de grote debatzaal en ook daarna tegen journalisten steeds maar weer herhaalt – in een overduidelijke poging om in elk geval niet nóg een fout te maken. Boekholt-O’Sullivans eerste weken als minister verlopen moeizaam.

Op donderdag is ze naar de Tweede Kamer gekomen voor een kort debatje waarin Kamerleden moties kunnen indienen over volkshuisvesting, maar na het nieuws in de Volkskrant dat Nederlandse militairen helemaal geen muntjes gebruiken bij het douchen, had ze gerekend op een haag van journalisten bij binnenkomst. Er waren er maar een paar, toch was Boekholt-O’Sullivan via een achteringang de grote zaal binnengekomen. Ineens zit ze daar. Met een strak gespannen gezicht.

Ongeschreven regels

D66’er Elanor Boekholt-O’Sullivan is een van de weinige bewindspersonen zonder politieke ervaring. Ze heeft een decennialange carrière in de krijgsmacht gehad. Het gevolg daarvan is dat ze zich niet houdt aan de vele ongeschreven regels in de politiek. Eén van die regels is dat bewindspersonen over hun visie met de Tweede Kamer in gesprek gaan, en zich niet alleen uiten in de buitenwereld. Boekholt-O’Sullivan deed het helemaal anders. Op 11 maart, in een debat met Kamerleden in een klein zaaltje, zei ze dat het nog te vroeg was voor zo’n visie. Ze maakte in dat debat een onzekere indruk: ze las haar antwoorden voor van briefjes die haar ambtenaren hadden geschreven. En ze wekte op Kamerleden niet de indruk de beleidsdossiers goed te kennen.

Ook daarom was er verbazing onder Kamerleden toen Boekholt-O’Sullivan in haar interview met The Guardian, afgelopen maandag, opeens wél een visie bleek te hebben. En die ging ook nog eens over een gevoelig onderwerp: soberheid. Politici weten dat je, ook bij impopulaire besluiten, nooit moet benoemen dat burgers iets verliezen. Ook linkse politici blijven hier van vandaan als het bijvoorbeeld over klimaat of energie gaat.

We kunnen met zijn allen niet doorgaan met leven zoals we dat nu doen, ervan uitgaand dat iedereen nieuwe elektrische apparaten kan kopen en die de hele dag aan kan zetten, wanneer ze maar willen

Elanor Boekholt-O’Sullivan begon daar juist wel over. Haar douchemuntjes-vergelijking draaide erom dat individuele burgers iets moeten opgeven voor de gemeenschap. Ze zei ook: „We kunnen met zijn allen, tenminste in Nederland, niet doorgaan met leven zoals we dat nu doen, ervan uitgaand dat iedereen nieuwe elektrische apparaten kan kopen en die de hele dag aan kan zetten, wanneer ze maar willen.” Hier was „een volwassen gesprek” over nodig, zei ze.

Concurrentie op uiterst rechts

Er was in maart ook al een debat waarin Boekholt-O’Sullivan haar ambtenaar een antwoord had laten geven, wat hoogst ongebruikelijk is in debatten. In de gang van de Tweede Kamer werd er veel over gepraat, en in het Vragenuur van deze dinsdag kwam ze verder in de problemen. De minister wil met een nieuw wetsvoorstel komen om de voorrang van statushouders op de woningmarkt ongedaan te maken. Een eerder wetsvoorstel van haar voorganger Mona Keijzer (toen nog BBB) trekt het kabinet in. Met name (maar niet alleen) de uiterst rechtse partijen roken zwakte bij haar. Ze kijken ook sterk naar elkáár, de concurrentie op die flank is hevig, zeker als het om migratie gaat. Ze wilden daarom allemaal iets aan haar vragen.

Boekholt-O’Sullivan oogde verrast door de felheid van de vragen

Boekholt-O’Sullivan oogde verrast door de felheid van de vragen. Zo wilde René Claassen (Groep Markuszower) weten „waarom u de Nederlanders haat”. Ze viel een paar seconden stil toen Geert Wilders (PVV) op luide toon zei dat ze moest „gaan, opstappen, wegwezen”. Wilders verspreidde dat fragment van een paar seconden via zijn X-account.

Na het debat, in de hal naast de grote zaal, was ze weggelopen bij vragen van website GeenStijl. Dat moment riep een pijnlijke herinnering op. Haar verre voorganger Ella Vogelaar (PvdA), die ook over wonen ging, weigerde ooit minutenlang met GeenStijl te praten. De lange stilte die daarop volgde, leidde indirect het einde van haar ministerschap in.

Ophef over muntjes

In het debat van donderdagochtend noemt Caroline van der Plas (BBB) haar „een beetje minister Brekebeen”. Boekholt-O’Sullivan kijkt voor zich uit. In de hal ontloopt ze deze keer de vragen van journalisten niet, al wil ze er ook niet al te veel tijd voor uittrekken. Ze had, zegt ze, het interview in The Guardian niet van tevoren gelezen, daarna had ze er „niet al te veel aandacht” aan besteed.

Pas toen de ophef over de muntjes op gang was gekomen, was ze de journalist van de Britse krant gaan bellen. Om aan de journalist te vertellen over de reacties, en om te zeggen dat er toch ook „een bredere context” was geweest. „Maar zij zegt: u heeft dit gewoon gezegd. En ik erken dat ik het heb gezegd.”

Het douchemuntje uit haar verhaal noemt ze nu „een metafoor”, „a matter of speech”. Alsof het daardoor toch niet helemáál onwaar was. De telefoon in Afghanistan, zegt ze, had „een klok, met de tijd dat je per week naar huis mocht bellen”, en in de douche zat „een drukknop”. „Dan was het de mores dat je uit de douche moest omdat de volgende erin moest.”

Ze betreurt het, zegt ze nog maar eens. Ze leert ervan.