Nederlands ‘meest Europese schrijver’ Cees Nooteboom overleden

Cees Nooteboom is woensdag op 92-jarige leeftijd overleden. Dat bevestigt uitgeverij De Bezige Bij aan NRC. De dichter en roman- en reisschrijver kampte al langer met gezondheidsklachten.

De geboren Hagenaar (1933) debuteerde op 22-jarige leeftijd met de poëtische roman Philip en de anderen. Nootebooms debuut werd bekroond met de Anne Frankprijs, een erkenning voor auteurs onder de dertig.

Na de verschijning van de roman Rituelen (1980) werd hij in het buitenland, met name in Duitsland, alsmaar populairder. In aanloop naar de val van de Berlijnse Muur vestigde Nooteboom zich in de Duitse hoofdstad. „Iedereen weet dat die Eenheid er komt, maar is toch ook weer elke dag verbaasd over de snelheid waarmee dat schijnt te gebeuren alsof de ontwikkelingen een totaal eigen dynamiek hebben gekregen die zich aan elke controle onttrekt”, schreef hij in zijn literaire reisverslag Berlijnse notities (1990).

Intussen kregen Nederlandse recensenten minder ontzag voor de schrijver. Zijn novelle Het volgende verhaal (1991) werd versleten voor kitsch en onzin. Internationale critici beloonden hem in de daaropvolgende jaren juist met de Europese literatuurprijs en de Oostenrijkse Staatsprijs voor Europese literatuur. ‘Herr Nooteboom’ zou een Nobelprijs moeten krijgen, vond de gerenommeerde Duitse criticus Marcel Reich-Ranicki. De Nobelprijs won Nooteboom niet. Wel kreeg de „meest Europese schrijver” van Nederland in 2004 de P.C. Hooftprijs toebedeeld.

NRC noemde Nooteboom eens „een meester van de geveinsde eruditie”. Door die kwalificatie was de schrijver lichtelijk beledigd, zei hij later. Om zich vervolgens te realiseren: „Daar gaat het juist om in de fictie: veinzen! Alleen moet je dat kunnen doseren […] Ik heb het in Allerzielen (1998) zo gedaan dat het verteerbaar blijft.” Ondanks die dosering werd het boek matig enthousiast ontvangen. Door dergelijke recensies liet Nooteboom zich naar eigen zeggen niet kisten: „De knallen van de recensenten neem ik op de koop toe.”

Nooteboom kreeg eens de vraag voorgelegd wanneer het oeuvre van een schrijver het predikaat ‘eeuwigheidswaarde’ verdient. Zou zijn werk over twee- driehonderd jaar nog gelezen worden, vroeg NRC hem in 1998. „Stel je voor. Vergilius wandelt in Los Angeles een grote boekhandel binnen en ziet zijn werk op de plank staan”, antwoordde Nooteboom. „Dat is natuurlijk maar weinigen gegeven. Dat zijn de zeldzame monumenten die het uithouden tegen alles in. Daarom mogen we niet te veel hoop koesteren. Schrijven is tenslotte uitgestelde sterfelijkheid. Misschien mag je nog wat nazinderen als je er niet meer bent.”

Dit bericht wordt nog aangevuld.