Oekraïne heeft ineens wél een troefkaart: goedkope drones die kunnen beschermen tegen Iraanse aanvallen

Technologisch mogen Amerikaanse strijdkrachten superieur zijn in hun oorlog tegen Iran, de militaire planners in de Golfregio lijken zich toch te hebben laten verrassen door de snelle ontwikkeling van drones. Sinds de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen begonnen worden de landen in de Perzische Golf – inclusief de Amerikaanse militaire bases in de regio – geteisterd door honderden Iraanse Shahed-drones.

De Amerikanen hebben de hulp van Oekraïne ingeroepen om onderscheppingsdrones te leveren voor de luchtafweer in de Golfregio. De Financial Times meldde donderdagochtend dat het Amerikaanse ministerie van Defensie officieel in onderhandeling is met Kyiv. Ten minste één van de Golflanden zou zich bij het Amerikaanse hulpverzoek hebben aangesloten.

De Golflanden verdedigen hun territorium nu met peperdure afweerraketten tegen de traag vliegende Iraanse aanvalsdrones. De voorraden daarvan raken snel op. Onderscheppingsraketten als die van het Patriotsysteem kosten al snel 4 miljoen dollar per stuk of meer, en zijn bedoeld als antwoord op veel geavanceerder wapens dan drones – vooral ballistische raketten.

De Iraanse drones hebben de afgelopen dagen veel schade aangericht in de Golflanden. De Verenigde Arabische Emiraten kregen bijna duizend Shaheds te verwerken, Koeweit een kleine vierhonderd. Daar kwamen zondag zeker zes Amerikaanse militairen om het leven door een aanval met een Shahed-drone die was gemist door de luchtafweer, wat verbazing wekte in Amerikaanse defensiekringen. Veel drones ontsnappen aan de radar door laag te vliegen.

Lees ook

De vele levens van de Iraanse Shahed-drone: eenvoudig maar gevaarlijk

Een Iraanse Shahed-drone is een massaproduct dat enkele tienduizenden dollars kost. Volgens sommige analisten beschikt Iran nog over grote voorraden van deze onbemande vliegtuigjes. De Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran zijn deze week onder meer gericht tegen lanceerinstallaties en opslagplaatsen van raketten en drones, maar veel drones liggen vermoedelijk diep onder de grond opgeslagen en de projectielen kunnen tamelijk eenvoudig worden gelanceerd vanaf elke locatie.

Goedkope onderscheppingsdrones

Sinds de Russische invasie van 2022 heeft Oekraïne enorme expertise opgebouwd met de productie van relatief goedkope onderscheppingsdrones, die effectief worden ingezet tegen de zwermen van honderden kamikazedrones waarmee Moskou de Oekraïense steden regelmatig aanvalt. In 2025 zouden dat er meer dan 54.000 zijn geweest. Die Russische drones zijn gebaseerd op het ontwerp van de Iraanse Shahed-drones die Teheran in de eerste oorlogsjaren massaal leverde aan Moskou.

Oekraïne bouwt dit jaar naar verwachting zo’n acht miljoen drones – grotendeels bedoeld als onderdeel van een ‘dronemuur’ tegen de projectielen waarmee Rusland de Oekraïense bevolking dagelijks bestookt. Kyiv zou nu zelfs in staat zijn deze onderscheppingsdrones te exporteren.

De Oekraïense onderscheppingsdrones zijn steeds efficiënter en accurater geworden en worden op talloze locaties in het land gebruikt door mobiele antidrone-eenheden. Met een snelheid tot 250 kilometer per uur vliegen de nieuwste onderscheppingsdrones sneller dan de Shaheds (maximaal tweehonderd kilometer per uur), en kunnen de aanvalsdrones te achterhalen en in de lucht onschadelijk te maken. In antwoord daarop ontwikkelde Rusland de modernere Geran 5-drones die door een straalmotor snelheden tot zeshonderd kilometer per uur kunnen halen.

Een Iraanse drone heeft schade veroorzaakt aan een gebouw van de Amerikaanse marine in Bahrein.

Foto Reuters

In Oekraïne zijn inmiddels op tientallen plaatsen dronefabrikanten actief. Verwacht wordt dat al dit jaar Oekraïense drones dankzij kunstmatige intelligentie (AI) gedeeltelijk autonoom op zoek gaan naar vijandelijke projectielen om ze te onderscheppen.

Gezien alle ervaringen in Oekraïne en de innovatiedrang in de razendsnel groeiende Oekraïense drone-industrie is de belangstelling vanuit de Golf goed te verklaren. Eerder deze week bood president Volodymyr Zelensky al aan de beste drone-experts van Oekraïne naar de Golf te sturen. In ruil daarvoor zou Zelensky graag zien dat „de leiders van het Midden-Oosten” – die volgens hem „geweldige relaties hebben met Russen” – president Vladimir Poetin tot een staakt-het-vuren weten te bewegen.

Trump noemt Zelensky ‘ondankbaar’

Dat Oekraïne nu door de Amerikaanse regering om hulp wordt gevraagd, is opmerkelijk in het licht van de retoriek van Donald Trump. De Amerikaanse president laat zich regelmatig laatdunkend uit over president Zelensky en beweert eens in de zoveel tijd dat Oekraïne verantwoordelijk is voor de oorlog met Rusland, hoewel de Russen hun buurland al in 2014 binnenvielen. Een jaar geleden noemde Trump Zelensky tijdens een bezoek aan het Witte Huis nog „ondankbaar” en wreef hij de Oekraïense president in dat hij „geen kaarten in handen heeft”.

Twaalf maanden later wordt de Oekraïense drone-industrie gezien als de beste ter wereld en uitermate gewild in het Midden-Oosten. Het is niet bekend of Zelensky deze ‘kaart’ wil inzetten in eventuele onderhandelingen met de Amerikanen of de Golfstaten.

Een Oekraïense militair van een mobiele antidrone-eenheid bereidt zich voor op de onderschepping van Russische Shahed-drones in de regio Tsjernihiv.

Foto Artem Derkacho/EPA/ANP

Zelensky zei dinsdag wel dat hij over de Oekraïense anti-dronetechnologie heeft gesproken met leiders van Qatar en de Emiraten. „Oekraïne is solidair met iedereen die zich verzet tegen de verspreiding van oorlog en geweld”, aldus Zelensky. „Het Iraanse regime heeft decennialang geïnvesteerd in het verwoesten van de levens van zijn buren en anderen, tot waar ze ook maar konden reiken. Precies op die basis werden ze medeplichtig aan de Russische oorlog tegen Oekraïne.”

Tekort aan afweerraketten

Oekraïne heeft nog een reden om zijn drone-expertise aan te bieden aan de Verenigde Staten: het land kampt structureel met een tekort aan afweerraketten. Als de Patriots niet in de Golf hoeven te worden ingezet, kunnen ze beschikbaar komen voor Oekraïne. Dat geldt ook voor andere luchtverdedigingssystemen.

Volgens persbureau Reuters was de schaarste aan luchtafweer in december zelfs kritiek, toen westerse leveranties tijdelijk helemaal stil kwam te liggen: Oekraïense F-16’s beschikten drie weken lang over slechts „een handvol” AIM-9 Sidewinder raketten om het land te verdedigen, juist op een moment dat Rusland aan zijn winterse aanvalscampagne tegen de Oekraïense energievoorziening begon. Miljoenen Oekraïners zaten daardoor in de kou en het donker.