PBL maakt risico’s klimaatverandering concreet: misoogsten, verzakkende huizen, en ‘een einde aan de Vierdaagse’

2 uren geleden 2

Nederland is zich onvoldoende bewust van de enorme gevolgen en risico’s van klimaatverandering. De overheid moet de komende jaren kiezen voor een reeks maatregelen om te voorkomen dat extreme hitte, langdurige droogte en ook hevige regenval over ruim twintig jaar zeer ernstig uitpakken. Voorbeelden zijn ”duizenden mensen” die jaarlijks vroegtijdig overlijden door extreme hitte en „naar schatting 425.000 woningen” die als gevolg van droogte tot 2050 funderingsschade oplopen, ten koste van 60 miljard euro. De maatregelen zijn bovendien nodig om te voorkomen dat deze gevolgen vooral kwetsbare bevolkingsgroepen raken.

Dat schrijven onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een rapport. De studie, getiteld Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving, beschrijft hoe Nederland zich kan wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Het eerste rapport verscheen twee jaar geleden en beschreef ‘de stand van zaken’. Er zijn twee „richtingen” om het land aan te passen, stellen de onderzoekers.

Zonder nadere maatregelen is in 2050 twee derde van alle meergezinswoningen, zoals galerij- en portiekflats, beneden- en bovenwoningen, onvoldoende beschermd tegen hitte

Nederland kan zich tegen toenemende hitte beschermen door technische aanpassingen, zoals meer airco’s en zonneschermen, en tegen langdurige droogte door precieze „druppelirrigatie” van landbouwgronden en het opslaan van water in watertanks. Bij deze richting, „intensiveren” genoemd, blijft de samenleving „zo veel mogelijk de activiteiten doen die ze nu doet en op de bestaande locaties”, aldus het rapport.

De tweede richting noemen de onderzoekers „transformeren”. Dat behelst een meer natuurlijke aanpassing aan veranderend weer. „Daardoor is de maatschappij beter bestand tegen verschillende, onzekere gevolgen van klimaatverandering”, aldus het rapport. Het gaat dan om bijvoorbeeld de aanleg van overstromingsvlaktes, meer water, bomen en parken in de steden en gewassen verbouwen die bestand zijn tegen verzilting van het water.

Meer draagvlak voor ’transformeren’

De onderzoekers denken dat een „mix” van technische en meer natuurlijke richtingen verstandig zal blijken te zijn. Wel, stellen ze, is er onder Nederlanders meer draagvlak voor het „transformeren” van de ruimte”. Die is „meer aanvaardbaar” dan de technische aanpak van „intensiveren”. Maar welke richting de politiek ook kiest, het is hoe dan ook verstandig om bij investeringen in de ruimtelijke ordening voortaan altijd rekening te houden met de effecten van klimaatverandering. „Doe alles klimaatadaptief”, heet het, zodat later „extra last en kosten worden voorkomen”. Dat geldt bijvoorbeeld voor waar en hoe Nederland de komende jaren 900.000 woningen wil bouwen. Daarbij moet niet alleen worden voorkomen dat huizen kunnen overstromen en in tijden van hitte koel zijn, maar ook dat het risico op het wegvallen van drinkwater, elektriciteit en internet wordt verkleind.

In het algemeen moet Nederland voorbereid zijn op meer schade en overlast door hitte, droogte en wateroverlast. En dus moeten overheid, bedrijven, mensen en gemeenschappen „weten hoe ze moeten handelen” als dat gebeurt. Deze „maatschappelijke weerbaarheid” moet worden vergroot, aldus het Planbureau, door onder meer campagnes, rampenplannen, oefeningen en het regelen van opvang van slachtoffers.

De gemiddelde temperatuur in Nederland is sinds het begin van de metingen, in 1901, met 2,5 graad gestegen. En het wordt almaar warmer, droger en natter. De gevolgen zijn gezondheidsrisico’s, mislukte oogsten in de landbouw, daling van de natuurkwaliteit, stroomuitval en verlies van archeologisch en immaterieel erfgoed. Met name ouderen, kinderen en chronisch zieken worden relatief zwaar getroffen door hitte, vooral in warme steden. PBL: „Zonder nadere maatregelen is in 2050 twee derde van alle meergezinswoningen, zoals galerij- en portiekflats, beneden- en bovenwoningen, onvoldoende beschermd tegen hitte, waardoor er minder wooncomfort is en een grote kans op warme slapeloze nachten.”

Verder daalt zonder maatregelen de arbeidsproductiviteit en worden culturele evenementen als schaatstochten, bloemencorso’s en de Vierdaagse van Nijmegen in hun voortbestaan bedreigd.

Funderingsschade en bosbranden

Door de droogte loopt Nederland een verhoogd risico op een lage grondwaterstand, met als gevolg funderingsschade, bosbranden en een tekort aan zoet water. Dat laatste is een groot probleem voor, onder meer, de landbouw. Behalve lange perioden van droogte krijgt Nederland ook te maken met „extreem zware of langdurige regenbuien”. Met dergelijke hoosbuien, waarbij in een uur 25 millimeter of meer valt, kan de wateroverlast meerdere dagen duren en kunnen overstromingen veel schade veroorzaken.

De vraag is niet óf Nederland verandert, maar of wij in staat zijn een land te bouwen dat ook in een warmer, droger en natter klimaat leefbaar, rechtvaardig en veerkrachtig blijft

Het zijn, waarschuwt het PBL, „de kwetsbare mensen bij wie de impact het grootst is”. Dat zijn mensen met een broze gezondheid maar óók mensen met weinig geld. Niet alleen kunnen zij airco’s, zonneschermen en herstel van beschadigde funderingen lastig betalen, ook zullen ze relatief zwaar worden getroffen door de stijgende kosten van levensonderhoud. Voedsel, drinkwater en energie
kunnen duurder worden, net zoals verzekeringspremies en de kosten van waterbeheer.

Aanpassing aan klimaatverandering is, kortom, „onvermijdelijk”, stelt directeur Marko Hekkert van het Planbureau in het rapport. „De vraag is niet óf Nederland verandert, maar of wij in staat zijn een land te bouwen dat ook in een warmer, droger en natter klimaat leefbaar, rechtvaardig en veerkrachtig blijft.”