Race tegen de klok: dit moet er gebeuren voor Artemis III

Terwijl de lancering van Artemis II vanaf vrijdag aanstaande al eens zou kunnen plaatsvinden, gaat de voorbereiding voor de cruciale maanlanding met Artemis III intussen ook onverminderd door. De nieuwe maanpakken doorstonden de extreemste tests, de raket is bijna af, maar de race tegen de klok is fel nu de lander vertraging oploopt en China op de hielen zit…

De wereld houdt deze weken zijn adem in voor de aanstaande, tien dagen durende bemenste vlucht van Artemis II rond de maan. Maar intussen werken ingenieurs en wetenschappers achter de schermen koortsachtig aan de volgende stap: Artemis III. Deze missie, die volgens de huidige planning niet voor 2028 zal plaatsvinden, moet voor het eerst sinds 1972 weer mensen op de maan zetten, ditmaal bij de zuidpool. De voorbereidingen zijn in een cruciale fase beland, met belangrijke mijlpalen voor het maanpak en de lander, maar ook met forse uitdagingen.

Het maanpak: getest in een ijskoude (en snikhete) vacuümhel

Een van de meest zichtbare vorderingen is die van het nieuwe ruimtepak, de Axiom Extravehicular Mobility Unit (AxEMU). In november 2025 doorstond het drukpak zijn eerste onbemande thermische vacuümtests met succes. Deze tests, uitgevoerd in een faciliteit die ook door de Apollo-astronauten werd gebruikt, simuleerde de meedogenloze omstandigheden van de ruimte: een luchtledig vacuüm en extreme temperaturen; zowel cryogeen als zeer heet. Het doel was om te evalueren hoe de nieuwe materialen van het pak presteren en of ze astronauten minimaal twee uur kunnen beschermen in de permanent beschaduwde, ijskoude gebieden maar ook permanent door de zon beschenen heuvels zoals die te vinden zijn bij de maanpool.

Een inforgraphic van Axiom over de hoofdkenmerken van de afgeronde AxEMU ruimtepakken die als EVA (extravehicular acitvity) ruimtepak maanwandelingen permitteert tijdens het komende decennium. Afbeelding: Prada / Axiom Space

Ingenieurs van NASA bereiden een handschoen van het AxEMU maanpak voor op een test in de labs van JPL. De handschoen wordt in deze testkamer blootgesteld aan een vacuüm bij extreme koude van min 213 graden Celsius, om de prestaties onder maan-achtige omstandigheden te verifiëren. Zo werden alle onderdelen afzonderlijk, maar ook tezamen uitvoerig aan de tand gevoeld en in orde bevonden. Foto: NASA/JPL-Caltech.

“Deze succesvolle test leverde data op over de prestaties van de AxEMU voor operationeel gebruik op het maanoppervlak”, aldus Russell Ralston van Axiom Space die het pak ontwikkelde. Het team heeft inmiddels ook meer dan 700 uur aan bemenste tests uitgevoerd, waaronder tests met gereedschappen die tijdens de maanwandeling gebruikt worden voor bijvoorbeeld geologisch onderzoek.
(artikel vervolgt na video)

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

De lander: het grootste vraagteken in de planning

Waar het ruimtepak gestaag vordert, vormt het Human Landing System (HLS) – de maanlander – een grotere uitdaging. NASA is afhankelijk van commerciële partners, met SpaceX in de hoofdrol. Het landingsvaartuig van SpaceX is echter een complexe, aangepaste versie van de in ontwikkeling zijnde Starship, dat volgens experts voorlopig nog niet klaar is voor een bemenste vlucht. De vertraging bij de lander is een belangrijke reden waarom NASA de Artemis III-missie heeft uitgesteld tot (op het moment van schrijven, aldus NASA) ten vroegste 2028. Onduidelijk is daarbij ook of de HLS, dus de maanvariant van Starship, daadwerkelijk afgetankt kan worden in een lage baan om Aarde (LEO) door een naar verwachting 10-tal benodigde aftank starships, omdat het koppelen en effectief tanken van zulke schepen in LEO tevens moet worden getest en aangetoond, hopelijk ergens in 2026.

De competitie met China, dat ook een bemenste maanlanding tegen het einde van dit decennium gepland heeft staan, zet extra druk op het proces. NASA heeft inmiddels de deur opengezet voor andere bedrijven, zoals Blue Origin, om ook (opnieuw) een lander te ontwikkelen, in een poging de kans op succes en het tempo te vergroten.

De meest recente artistieke weergaven van beide maanlanders die NASA op het oog heeft Artemis III’ bemenste maanlading te faciliteren. Links: SpaceX’ Starship HLS. Rechts: Blue Origin’s Blue Moon Mark 1, een lander ontworpen om tot 3 ton vracht maar vooralsnog geen bemanning naar het maanoppervlak te brengen en sinds oktober 2025 weer terug in de running is. Het voordeel van de Blue Moon Mark 1 is dat deze waarschijnlijk snel aangepast kan worden, zodanig wél bemensing te permitteren, en bovendien niet onderweg hoeft te worden afgetankt; mogelijk is dit de eerst materialiserende. Voor beide varianten zijn vervolg iteraties uitgedacht, die meer vrachtmassa kunnen brengen, maar gelijkertijd meer ontwikkeling en tankvluchten inclusief het aantonen van zulke techniek benodigen; op het oog voor Artemis IV en later. Afbeelding: NASA/SpaceX/Blue Origin

…en intussen materialiseert de Chinese aanstaande maanlander ‘Lanyue’ gestaag, zoals te zien tijdens een cruciale landings- en opstijg-test ervan, hier op beeld van 6 augustus 2025. Tevens is China hard op weg om de ontwikkeling van de benodigde draagraket ‘Lange Mars-10′ af te ronden, welke tot doel heeft maanmissies inclusief deze Lanyue maanlander te lanceren, maar ook als draagraket te fungeren voor een nieuwe generatie vracht- en bemanningscapsules (Tianzhou resp. Mengzhou) voor hun huidige Tiangong ruimtestation in LEO. China richt op 2030 om de eerste taikonaut voet op de maan te laten zetten. Foto: CCTV

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Het lichaam als lab in de diepe ruimte met Artemis II en De Maan lonkt: bemenste Artemis II-raket is lanceerklaar. Of lees dit artikel: Het vluchtperfecte spektakel van Starship’s laatste test.

Astronauten trainen in ‘maanachtig’ Colorado

Terwijl ingenieurs aan de hardware sleutelen, bereiden de toekomstige maanreizigers zich al voor. Speciaal voor Artemis III heeft NASA in de bergen van Colorado een unieke training opgezet. Het ruige, hooggelegen terrein nabij Gypsum bootst de visuele illusies en uitdagende landingsomstandigheden van de maan zuidpool na. Hier oefenen astronauten zoals Mark Vande Hei en Matthew Dominick in helikopters om gevaren te identificeren, in overleg risico’s in te schatten,  en veilig te landen in een omgeving waar stof het zicht kan belemmeren – een cruciale vaardigheid voor de uiteindelijke maanlanding.

“Hier in Colorado hebben we specifiek in stoffige gebieden gevlogen, zodat we begrijpen hoe belangrijk stof wordt tijdens de laatste afdalingsfase,” zei Vande Hei. “Tijdens onze vluchttraining moesten we terugvallen op onze instrumenten – precies zoals we op de Maan zouden doen.” Deze training is waarschijnlijk één van de eerste groepsactiviteiten voor de toekomstige Artemis III-bemanning.

Negen kandidaat-zones voor historische landing

De vraag is niet alleen hoe ze landen, maar ook waar. NASA heeft de mogelijke landingsplaatsen voor Artemis III aangescherpt tot negen specifieke regio’s in de buurt van de zuidpool. Deze gebieden – waaronder Haworth, het Malapert Massif en de randen van de Nobile-krater – zijn geselecteerd vanwege hun wetenschappelijke potentieel, veilige terreinomstandigheden, gunstige ligging voor communicatie met aarde en de aanwezigheid van zowel permanent beschenen alsook permanent donkere kratertoppen- en dalen. In de permanent donkere kraterdalen hoopt men bevroren waterijs te vinden.

Deze kaart toont de negen resterende kandidaat-landingsregio’s voor de Artemis III-missie in de omgeving van de zuidpool van de maan, te herkennen aan de ster, midden onder. Gebieden zoals de “Slater Plain” bieden toegang tot de mogelijk waterijs bevattende, permanent beschaduwde gebieden en oud terrein, interessant voor geologisch onderzoek. Deze kaart is een compositiefoto gemaakt met NASA’s LRO’s (Lunar Reconnaissance Orbiter) WAC (groothoekcamera). Afbeelding/Foto: NASA.

“De zuidpool van de Maan is een compleet andere omgeving dan waar we tijdens de Apollo-missies landden,” legt Sarah Noble, Artemis’ wetenschappelijk programma leider (lunar science lead) van NASA, uit. “Het biedt toegang tot één van de oudste landschappen van de Maan, evenals koude, beschaduwde gebieden die water en andere verbindingen kunnen bevatten.” De uiteindelijke keuze voor een specifieke landingsplek binnen één van deze regio’s volgt later, afhankelijk van de definitieve lanceerdatum.

De SLS voor Artemis III

Intussen, is de SLS (Space Launch System) hoofdraket voor Artemis III, die de astronauten naar een baan rondom de Maan zal brengen in de Orion capsule, om het even met welke maanlander de capsule vervolgens zal aankoppelen, bouwtechnisch vorderende. Zo werden de hoofdtanks waaruit deze trap bestaat slechts enkele weken terug samengevoegd door hoofdaannemer Boeing in NASA’s Michoud Assembly Facility in New Orleans op 8 januari van dit jaar.

Vier van de vijf hoofdonderdelen die de eerste trap van de SLS draagraket vormen, worden samengevoegd in NASA’s Michoud Assembly Facility in New Orleans op 8 januari 2026, te weten: de bovenkant (structureel), de twee primaire stuwstoftanks die cryogeen zuurstof en waterstof zullen bevatten en een tussentank met drijfgas (stikstof). Nadat deze is geassembleerd en getest op structurele integriteit en functioneren, zal de trap worden verscheept naar het Kennedy Space Center om ook de motoren, het vijfde en laatste hoofddeel van deze raket, geassembleerd te krijgen . Foto’s: NASA/Michael DeMocker

(voorlopige) conclusie

De weg terug naar de maan is een technologische marathon. De vorderingen aan het essentiële ruimtepak zijn hoopgevend en tonen aan dat concrete hardware getest wordt onder omstandigheden die de maan evenaart. De vertraging bij de ontwikkeling van de lander onderstreept echter de immense complexiteit van de onderneming. Of de VS in 2028 daadwerkelijk nieuwe voetafdrukken in het maanstof zal zetten, hangt nu in belangrijke mate af van het oplossen van deze laatste, grote puzzel.

Deze update brengen we tegen de achtergrond van een hopelijk deze week lancerende Artemis II missie. Het zijn, na 50 jaar sinds de vorige ruimtewedloop, wederom spannende tijden geworden! Houd onze thema’s Artemis of Nieuwe Ruimtewedloop in de gaten en blijf op de hoogte!

De (voorlopige) Artemis III infogrrapic, een 30 dagen durende expeditie naar de zuidpool van de maan, ‘not before 2028’ – NASA. Bron: NASA

…