Schenk nog maar een bakkie in: koffie beschermt (een beetje) tegen dementie

Ooit dachten we dat koffie ongezond was, deden we ons best om te minderen, maar dat is lang geleden. Tegenwoordig stapelt het onderzoek zich op dat ons bakkie troost eigenlijk hartstikke gezond is. Een nieuwe studie doet nog een duit in het zakje: het drinken van twee tot drie koppen koffie per dag verlaagt de kans op dementie.

En het is niet zomaar een obscuur onderzoekje dat tot deze conclusie komt: wetenschappers van Harvard en het Mass General Brigham analyseerden data van meer dan 130.000 mensen en konden de deelnemers tot wel 43 jaar volgen.

Waarom juist preventie zo belangrijk is

Bij dementie geldt haast nog meer dan bij welke ziekte ook: voorkomen is beter dan genezen. Sterker nog, er is geen genezing mogelijk en wat er aan behandelingen is, heeft maar een beperkt effect. Logisch dus dat onderzoekers gaan kijken naar leefstijlfactoren, zoals eten en drinken, om de ziekte te voorkomen of uit te stellen.

En koffie blijkt dus te helpen, vermoedelijk vanwege de polyfenolen en cafeïne. Deze stoffen kunnen ontstekingen en celschade verminderen en zo beschermen tegen cognitieve achteruitgang. Toch waren eerdere bevindingen over koffie en dementie niet eenduidig. Veel studies hadden een korte follow-up of gingen onvoldoende in op de verschillen tussen bijvoorbeeld koffie met en zonder cafeïne of ze keken niet naar het volledige spectrum van geheugenproblemen: van subjectieve achteruitgang tot echte dementie.

Unieke data over tientallen jaren

Met de nieuwe data kon hier wel iets over worden gezegd. Deelnemers rapporteerden herhaaldelijk hun dieet, eventuele dementiediagnoses, subjectieve cognitieve achteruitgang en prestaties op objectieve cognitieve tests. De onderzoekers vergeleken specifiek de effecten van koffie met en zonder cafeïne en thee.

Van de ruim 130.000 deelnemers kregen er ruim 11.000 dementie. De mannen en vrouwen die veel koffie met cafeïne dronken, hadden een 18 procent lager risico dan degenen die weinig of geen cafeïnehoudende koffie dronken. Daarnaast kwam subjectieve cognitieve achteruitgang minder vaak voor bij koffiedrinkers (7,8 procent tegenover 9,5 procent). Bij sommige metingen scoorden ze ook beter op tests van de algehele cognitieve functies.

Cafeïne lijkt de sleutel

Een hogere theeconsumptie liet vergelijkbare resultaten zien. Cafeïnevrije koffie deed dat niet. Dit wijst erop dat cafeïne waarschijnlijk een belangrijke rol speelt, al is vervolgonderzoek nodig om de precieze mechanismen te bevestigen.

De grootste cognitieve voordelen werden gezien bij deelnemers die dagelijks twee tot drie koppen koffie met cafeïne dronken of een tot twee koppen thee. Opvallend: in tegenstelling tot eerdere studies leidde een hogere cafeïne-inname niet tot negatieve effecten. Integendeel, het bood vergelijkbare beschermende voordelen als de optimale hoeveelheid. Goed nieuws dus voor de diehard-koffiedrinkers: meer is niet per se slechter.

Ook genetische aanleg bleek geen verschil te maken. “We hebben mensen met verschillende genetische aanleg voor dementie vergeleken en zagen dezelfde resultaten. Dit betekent dat koffie of cafeïne waarschijnlijk even gunstig is voor mensen met een hoog als met een laag genetisch risico”, aldus hoofdonderzoeker Yu Zhang.

Kleine effecten

Collega Daniel Wang benadrukt wel dat de bevindingen genuanceerd moeten worden geïnterpreteerd: “Hoewel onze resultaten hoopgevend zijn, is het belangrijk te onthouden dat het effect klein is en dat er veel manieren zijn om de cognitieve functies te beschermen naarmate we ouder worden. Onze studie laat zien dat het drinken van cafeïnehoudende koffie of thee een onderdeel van die puzzel kan zijn.”

Koffie en thee zijn dus geen wondermiddelen, maar kunnen naast andere leefstijlfactoren een bescheiden bijdrage leveren aan het beschermen van onze hersenen tijdens het ouder worden.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Weer goed nieuws over koffie: het gaat veroudering tegen bij mensen met psychische problemen en Is je koffie niet sterk genoeg? Zo zet je een sterker bakkie met zo min mogelijk bonen. Of lees dit artikel: Koffie blijkt nog beter voor de gezondheid dan gedacht.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: