Sinds 2020 wint Antarctica onverwacht ijs door extra sneeuwval

Al enkele decennia neemt de totale ijsmassa van Antarctica flink af. Dat komt voornamelijk doordat de ijsplaten, op het water drijvende uitlopers van landijs, door de hoge temperatuur van de oceaan van onderen afsmelten, dunner worden en afbreken. Metingen laten echter zien dat sinds 2020 de totale ijsmassa op het continent niet meer afneemt.

Een recent onderzoek van het KNMI in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen en andere instituten laat de oorzaak van deze opvallende stagnering zien: een sterke toename van sneeuwval. Deze toename komt vooral doordat zogeheten ‘atmosferische rivieren’ extra vochtige lucht naar de ijskap voeren. De bevindingen van de onderzoekers zijn gepubliceerd in het tijdschrift Communications Earth & Environment.

Het smelten van de ijsplaten

Gedetailleerde metingen met behulp van satellieten laten vanaf 2002 een duidelijke langjarige afname in de totale ijsmassa van Antarctica zien. Deze afname is niet gelijkmatig, op Oost-Antarctica groeit de ijsmassa, terwijl West-Antarctica en het Antarctisch schiereiland ijs verliezen. De voornaamste oorzaak is het smelten van de drijvende ijsplaten, door het steeds warmer wordende oceaanwater.

Het verdwijnen van deze drijvende ijsplaten heeft als gevolg dat het landijs sneller naar de kust stroomt, waardoor de ijskap in zijn geheel dunner wordt. Het gesmolten ijs zorgt zo voor een stijging van de zeespiegel, met grote gevolgen voor allerlei ver weg gelegen gebieden, waaronder Nederland. De afname van de ijsmassa verloopt echter niet gelijkmatig, vooral door variaties in de hoeveelheid sneeuwval op Oost-Antarctica.

Leestip: Onderzoekers snappen eindelijk waarom het zee-ijs op Antarctica zo snel smelt

Omslagpunt in 2020

Satellietgegevens laten vanaf 2020 een breuk zien in de dalende trend die er sinds het begin van de metingen in 2002 was. De sneeuwval op Antarctica neemt sinds 2020 zo sterk toe dat het totale ijsmassaverlies de laatste jaren stagneert. De vraag zat hem vooral in hoe die plotselinge toename in sneeuwval te verklaren valt.

De nieuwe studie van onder andere het KNMI en de Rijksuniversiteit Groningen gebruikt atmosfeermodellen om de processen die neerslag veroorzaken op Antarctica goed na te bootsen, waarbij vooral gekeken is naar atmosferische rivieren. Dit zijn langgerekte gebieden die enorme hoeveelheden vocht naar het Antarctisch continent transporteren en daar veel sneeuwval veroorzaken. Het onderzoek laat zien dat sinds het jaar 2000 zowel het aantal als de intensiteit van atmosferische rivieren is toegenomen, wat de toegenomen sneeuwval deels kan verklaren.

Rol van zee-ijs

Door de opwarming van de Zuidelijke Oceaan neemt de hoeveelheid zee-ijs rond het continent af. Meer open water leidt tot meer verdamping en dus meer vocht in de atmosfeer. De onderzoekers gebruikten ook hier een model om het effect van zee-ijs op atmosferische rivieren na te bootsen. Het blijkt dat in het model zonder zee-ijs deze ‘rivieren’ meer vocht van de oceaan opnemen, wat leidt tot een toename in sneeuwval op het continent. De afname van zee-ijs draagt zo bij aan meer neerslag op het continent en daarmee aan een toename in de ijsmassa van Antarctica.

De toegenomen activiteit van atmosferische rivieren lijkt echter een grotere rol te spelen dan veranderingen in de hoeveelheid zee-ijs. De onderzoekers benadrukken dat er nog allerlei details en ook andere processen zijn die nog verder onderzocht moeten worden om het omslagpunt in sneeuwval rond 2020 definitief te verklaren.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: