Spaanse mini-dino onthult een nieuwe Europese dino-tak

In 1998 werden in Spanje botfragmenten gevonden waar wetenschappers maar weinig mee konden. Nu hebben ze de schedel eindelijk in elkaar weten te puzzelen.

Een team paleontologen heeft in Noord-Spanje een nieuwe dinosaurussoort beschreven: Foskeia pelendonum. De dinosaurus liep op twee poten en leefde tijdens het Vroege Krijt. Uit het onderzoek blijkt dat de nieuwe soort heel klein was en een sterk vergroeide schedel had. Het onderzoek is te vinden in Papers in Palaeontology.

Los botmateriaal

De fossielen komen uit de Castrillo de la Reina-formatie bij Salas de los Infantes in de provincie Burgos. Ze werden al in 1998 gevonden op een plek van minder dan één vierkante meter, op een site die Vegagete heet. Het materiaal kwam terecht in de lokale collectie en later in het Dinosaur Museum van Salas de los Infantes. In totaal gaat het om resten van minstens vijf individuen van verschillende leeftijden.

In 1998 werd vooral los botmateriaal gevonden. Destijds konden onderzoekers niet direct met zekerheid zeggen of het om een nieuwe soort ging. Dat veranderde toen een nieuw team ontdekte welke stukjes toebehoren aan de schedel. Die botten zijn vervolgens onderzocht met micro-CT-scans: een soort röntgenfoto in 3D waarmee je ook details binnenin het bot ziet. Daarna maakten de onderzoekers digitale modellen en zetten ze de overige losse delen virtueel in elkaar.

Unieke kenmerken

Pas toen werd duidelijk hoeveel unieke kenmerken deze dinosaurus heeft. Een opvallend voorbeeld: de botten aan de voorkant van de bovenkaak zijn samengegroeid. Daarnaast zitten er twee tanden in de bovenkaak die naar voren steken. In de onderkaak is het eerste tandje juist extreem dun en draadachtig.

Volgens ontdekker Fidel Torcida Fernández-Baldor viel de vondst vanaf het begin op door de grootte. “Vanaf het begin wisten we dat deze botten uitzonderlijk waren door hun piepkleine formaat,” zegt hij. “De soort blijkt zo indrukwekkend dat we de stamboom van ornithopoden flink aan moesten passen.”

Leestip: Voedselweb uit het late Jura in kaart: waarom babydino’s massaal werden opgegeten

De schedel en kaken wijzen volgens de onderzoekers op een speciale manier van eten. Het kaakgewricht ligt bijvoorbeeld hoger dan het kauwniveau. En sommige tanden voorin lijken mogelijk niet netjes op elkaar te passen, zoals bij veel andere planteneters wel het geval is.

Onderzoek naar de microstructuur van het bot laat zien dat de grootste gevonden dieren geen baby’s waren, maar verder ontwikkeld. Teamleider Koen Stein zegt: “De botstructuur vertelt ons dat minstens één individu volwassen was. Die kennis is essentieel als we de bouw van Foskeia willen vergelijken met andere soorten. Jonge dieren kunnen tijdens het opgroeien sterk veranderen.”

Nieuwe dino-tak

De onderzoekers plaatsen Foskeia pelendonum in een groep die rhabdodontomorfen wordt genoemd: verwanten van latere, Europese planteneters uit het Laat-Krijt. In dit onderzoek definiëren ze zelfs een nieuwe Europese clade. Een clade is een soort van ‘dino-tak’: een groep organismen die allemaal afstammen van een gemeenschappelijke voorouder. De nieuwe clade heet Rhabdodontia, met de nieuwe soort als gemeenschappelijke voorouder.

Dat is belangrijk, omdat de nieuwe clade helpt om een grote leegte op te vullen in het fossielenarchief van plantenetende dinosauriërs. Zo zegt teamlid Thierry Tortosa: “Foskeia helpt een gat van 70 miljoen jaar te vullen: een kleine sleutel die een groot ontbrekend hoofdstuk opent.” De studie gaat dus verder dan alleen het beschrijven van een nieuwe soort. Het team presenteert ook een nieuwe fylogenie: een bijgewerkte stamboom van de Ornithischia. Dat is de grote groep plantenetende dinosauriërs waar ook ornithopoden toe behoren.

Hoe dan ook maakt Foskeia pelendonum duidelijk dat je voor grote veranderingen niet per se grote fossielen nodig hebt. Soms is het bestaan van een kleine dino meer dan genoeg.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zeldzame dinosaurusfossielen onthullen geheimen over de evolutie van vliegen en Wetenschappers bepalen ouderdom van fossiele gesteenten via de eierschalen van dino’s . Of lees dit artikel: Deze reusachtige dinosaurus at krokodillen en was ooit de baas in Zuid-Amerika .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!