Taskforce: hoger onderwijs moet beter opkomen voor Joodse studenten

Het hoger onderwijs moet beter toezien op de sociale veiligheid voor Joodse studenten en medewerkers. Deze groep heeft „veelvuldig te maken met incidenten, pesterijen en intimidaties”. Dat stelt de Taskforce Antisemitismebestrijding die vorig jaar werd ingesteld door het kabinet-Schoof in het maandag gepubliceerde advies Gevangen in vrijheden.

Heb oog voor de Joodse minderheid, ga naast hen staan en kom duidelijk en zichtbaar voor hen op

Opdracht was te komen met voorstellen om de veiligheid van Joodse studenten te verbeteren op universiteiten en te kijken naar veiligheid bij protestacties op treinstations. Aanleiding waren de vele Gaza-acties op universiteiten en stations sinds oktober 2023. Taskforce-voorzitter Jaap Smit, oud-Commissaris van de Koning in Zuid-Holland, doet in het rapport een „oproep” aan bestuurders en andere betrokkenen: „Heb oog voor de Joodse minderheid, ga naast hen staan en kom duidelijk en zichtbaar voor hen op.”

Uitwassen

De Taskforce analyseerde alle protestacties die sinds oktober 2023 zijn gehouden op campussen en stations en sprak met meer dan 120 betrokkenen: actievoerders, experts, ervaringsdeskundigen en bestuurders. Met hoeveel Joodse studenten en medewerkers is gesproken, staat niet in het advies.

Hoewel de protestacties in het hoger onderwijs volgens de Taskforce „voor het overgrote deel vreedzaam” verlopen, signaleert de Taskforce wel „uitwassen zoals incidenten met geweld, bedreigingen en intimidatie”. Cijfers ontbreken, maar de Taskforce schat dat sinds oktober 2023 zo’n twintig tot dertig protestacties „gepaard zijn gegaan met (ernstig) geweld tussen demonstranten en politie”.

De acties hebben volgens de Taskforce ernstige gevolgen voor het veiligheidsgevoel van Joodse studenten en medewerkers. „Een deel van hen verstopt de Joodse identiteit of blijft weg van de campus”, staat in het advies. De Taskforce sprak met tien Joodse medewerkers die thuiszitten omdat ze zich onveilig voelen op hun werk. Ook niet-Joodse studenten en medewerkers worden gehinderd door de protestacties, aldus het rapport.

Lees ook

Uit de hand gelopen debat laat zien hoe klem universiteiten zitten tussen pro-Palestina studenten en Israël

De sit-ins op stations hadden volgens de Taskforce minder impact. Die verliepen „over het algemeen vreedzaam”. Eénmaal greep de politie in. Een risico, aldus het rapport, is het „geluidsvolume”  bij demonstraties, ook voor actievoerders zelf, omdat „stationshallen vaak fungeren als klankkasten”.  Ook daarover zouden betere afspraken moeten worden gemaakt tussen actiegroepen, NS en lokale autoriteiten.

Het weren van antisemitische sprekers aan universiteiten, waar de Taskforce ook over moest adviseren, is geen „urgent probleem”, aldus het rapport. Wel moeten instellingen ervoor waken dat bijeenkomsten niet „eenzijdig” worden en tot „gevoelens van onveiligheid” leiden.

Antizionisme

De omschrijving van antisemitisme die in het rapport wordt gehanteerd is „haat, vooroordeel of discriminatie gericht tegen Joden”. Antizionisme kan een „antisemitisch karakter” krijgen als het zich keert tegen het zelfbeschikkingsrecht van Joden of Joden collectief verantwoordelijk houdt voor „het handelen van Israël”. De Taskforce spreekt zich niet uit over de vraag welke definitie van antisemitisme universiteiten zouden moeten hanteren. Daarover bestaan politieke en academische meningsverschillen.

In het rapport wordt veel begrip getoond voor de positie van bestuurders van onderwijsinstellingen. Het is „duidelijk dat de protestacties ook veel vragen van bestuurders qua inzet, stress en zelfs persoonlijke veiligheid”, schrijft Smit. „Zij verdienen onze steun.” De Taskforce doet een oproep aan de landelijke politiek om bij lokale incidenten „terughoudend” te blijven en „disproportionele ophef en bemoeienis” te vermijden.

Op de Taskforce kwam kritiek van Gaza-activisten, die de samenstelling ervan eenzijdig vonden en inperking van het demonstratierecht vreesden. Leden waren onder anderen Chanan Hertzberger, voorzitter van het Centraal Joods Overleg, Ton Heerts, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Wouter Koolmees, president-directeur van NS en Edo Verdoner, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding. Rianne Letschert, voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Maastricht, stapte uit de Taskforce toen zij in december informateur werd van het nieuwe kabinet.

Lees ook

Onvrede bij Gaza-activisten over samenstelling ministeriële werkgroep tegen antisemitisme