Voorouders van zoogdieren baarden al 236 miljoen jaar geleden levende jongen

Bijna alle zoogdieren brengen levende jongen ter wereld in plaats van eieren te leggen. Nieuwe aanwijzingen onthullen wanneer ze daarmee zijn begonnen.

Dieren die de evolutionaire overgang tussen reptielen en zoogdieren vormden, brachten mogelijk al 90 miljoen jaar eerder dan gedacht levende jongen ter wereld.

Een van de kenmerkende eigenschappen van bijna alle zoogdieren is dat ze levende jongen baren. De meeste andere gewervelde dieren leggen eieren, die buiten het lichaam van de ouder uitkomen.

LEES OOK

'Ga tijdens de zwangerschap al in gesprek over vaccinaties'

Grootschalige informatiecampagnes werken niet bij ouders die twijfelen over vaccinaties voor hun kind, stelt socioloog Josje ten Kate. Beter is een ge ...

Biologen vragen zich al lange tijd af of cynodonten, wezens die ongeveer 260 miljoen jaar geleden tijdens het geologische tijdperk het Perm ontstonden en de directe voorouders zijn van alle zoogdieren, eieren legden of levende jongen baarden. Tot nu toe is er geen bewijs gevonden dat dit raadsel oplost.

‘Of de voorouders van zoogdieren eieren legden of levende jongen ter wereld brachten, is al lange tijd een mysterie’, zegt paleontoloog Leandro Gaetano van de Nationale Raad voor Wetenschappelijk en Technisch Onderzoek van Argentinië. ‘We hadden geen aanwijzingen voor hoe of wanneer een van de meest kenmerkende eigenschappen van hedendaagse zoogdieren, het baren van levende jongen, ontstond in de evolutielijn.’

Ontdekking in de collegezaal

Daar is nu verandering in gekomen, dankzij een toevallige observatie tijdens een college voor studenten aan de Universiteit van Buenos Aires in Argentinië. De studenten bestudeerden een fossiel van Chiniquodon theotonicus, een cynodont die 236 miljoen jaar geleden leefde. Het fossiel werd in 2011 gevonden in het natuurpark Talampaya in het noordwesten van Argentinië.

De studenten bekeken met een microscoop dunne plakjes uit een van de beenbotten van het prehistorische dier. Daarbij viel een merkwaardige groeilijn in het bot op, vergelijkbaar met een jaarring in een boom.

Gaetano en zijn collega’s onderzochten de groeilijn verder. Ze concludeerden dat deze lijn het moment vastlegde waarop het prehistorische dier na zijn geboorte een groeispurt doormaakte.

Botte aanwijzing

De onderzoekers reconstrueerden hoe groot het beenbot en het dier zelf waren toen de groeilijn ontstond. Ze berekenden dat het dier op dat moment ongeveer 1,68 kilogram woog. Toen het later als volgroeid dier stierf, woog het net geen 12 kilogram.

Zo konden de paleontologen bepalen hoe groot het prehistorische dier vlak na de geboorte was in verhouding tot zijn volwassen grootte. Die verhouding vergeleken ze vervolgens met die van een grote groep moderne dieren: 1.869 zoogdieren, 2.619 reptielen (vogels niet meegerekend) en 782 vogels. ‘We waren verbaasd toen we ontdekten dat Chiniquodon binnen dezelfde groep viel als de huidige placentadieren, een groep binnen de zoogdieren’, zegt Gaetano.

Hij legt verder uit dat jongen van eierleggende dieren aan de start van hun leven veel kleiner zijn dan wanneer ze volwassen zijn. Bij sommige soorten grote vogels wegen pas uitgekomen kuikens bijvoorbeeld slechts 0,002 procent van het lichaamsgewicht van een volwassen exemplaar. Placentadieren brengen daarentegen vaak jongen ter wereld die bij de geboorte al meer dan 20 procent van de grootte van hun ouders hebben.

‘Alleen placentadieren krijgen relatief grote jongen, terwijl pas uitgekomen reptielen en vogelkuikens in verhouding erg klein zijn’, zegt Gaetano. ‘Daarom denken we dat de manier waarop Chiniquodon theotonicus ter wereld kwam het meest overeenkwam met die van placentadieren.’

Direct bewijs ontbreekt

Paleontoloog Mike Benton van de Universiteit van Bristol in het Verenigd Koninkrijk noemt de bevindingen overtuigend. ‘Bovendien is het altijd al een raadsel geweest waarom er zo weinig tot geen fossiele eieren uit het Perm en het Trias zijn gevonden. Dit staat bekend als de amniote egg gap‘, zegt hij. Als deze dieren levende jongen baarden, kan dat het gebrek aan eieren verklaren.

Evolutionair bioloog Oliver Griffith van de Macquarie-universiteit in Australië is daarentegen sceptisch over het idee dat deze dieren levende jongen ter wereld brachten. De groeilijn levert daar alleen indirect bewijs voor.

Toch juicht hij het toe dat het onderzoeksteam, ondanks het ontbreken van direct fossiel bewijs, probeert dit raadsel op te lossen. ‘Misschien zullen we nooit direct bewijs vinden dat dit mysterie kan oplossen, zoals een fossiel zoogdierei of een fossiel van een zwanger dier’, zegt hij. ‘Daarom is het interessant dat de onderzoekers een andere aanpak gebruiken om een antwoord op die vraag te vinden.’