Wat zat er achter het plotselinge vertrek van de burgemeester van Tiel?

1 uur geleden 1

Er staat een rij tot op de stoep, bij een brasserie buiten het centrum van Tiel. Het is maandagmiddag 26 mei 2025 en Frank van der Meijden neemt afscheid als burgemeester. De inwoners van Tiel zijn massaal uitgelopen, ondanks zijn korte termijn als burgemeester.

Een brandweerman, een jongerenwerker en vele andere inwoners van Tiel komen om Van der Meijden te bedanken. Ze overladen hem met cadeaus, er wordt gelachen. Een enkeling krijgt een omhelzing. Niet iedereen mag naar binnen, alleen genodigden zijn welkom. Van der Meijden staat met zijn rug naar een tafel in de hoek, waar een aantal wethouders met elkaar staat te praten.

Een jaar daarvoor was Van der Meijden begonnen in Tiel. De gemeenteraad zocht een burgemeester die „ferm” en „met een rechte rug” zou optreden tegen de hardnekkige problemen met criminaliteit en ondermijning in Tiel, stond in de profielschets. Die kreeg de raad met Van der Meijden. Maar dezelfde stevige aanpak die hem zo populair maakte bij inwoners, zorgde voor botsingen met leden van het college van de gemeente.

Van der Meijden spreekt in zijn laatste raadsvergadering over „zijn schurende bestuursstijl” als reden voor zijn vertrek, zonder verdere toelichting. Het is een deel van de verklaring. In zijn strijd tegen criminaliteit en ondermijning kwam Van der Meijden volgens hemzelf uit bij wethouders die betrokken zouden zijn bij zaken uit het straf- en bestuursrecht, zo staat in een vertrouwelijk relaas dat hij na zijn vertrek aan de provincie Gelderland stuurde. Namen noemt hij niet in zijn relaas, waarin NRC inzage heeft gehad.

Bij de twee laatste gemeenteraadsverkiezingen in Tiel won een lokale partij: de Partij van de Burgers. Deze partij leverde twee wethouders met wie Van der Meijden moest samenwerken, de andere drie werden geleverd door VVD, PvdA en GroenLinks.

In de maanden voor zijn vertrek, bevestigt de provincie, voerde Van der Meijden gesprekken met Henri Lenferink, dan waarnemend Commissaris van de Koning in Gelderland, na „signalen over mogelijk verstoorde verhoudingen”.

Daarbij speelt de Commissaris van de Koning, laat de provincie weten, „een adviserende en bemiddelende rol”. De oud-burgemeester verwijt de provincie Gelderland dat die niet heeft ingegrepen in Tiel, zo stelt hij in zijn vertrouwelijke relaas. De gemeente wil niet inhoudelijk reageren en lijkt het relaas van Van der Meijden niet te kennen.

Terwijl Tiel een jaar later een nieuw gemeentebestuur probeert te vormen, echoot zijn vertrek nog na. Uitleg over de aanleiding voor zijn afscheid heeft de gemeenteraad niet gekregen. Het gebrek aan transparantie heeft te maken met de gevoeligheid rondom de belangrijkste taken die een nieuwe gemeenteraad kan krijgen, maar die tijdens de lokale verkiezingen en de vorming van een nieuw college zelden aan bod komen: de vertrouwelijke sollicitatieprocedure, voordracht en evaluatie van een burgemeester.

Waar ging het mis in Tiel? Struikelde Frank van der Meijden over zijn eigen rechtlijnigheid of over de bestuurscultuur in de gemeente?

Het drugslab

Als de politie op 29 februari 2024 een groot drugslab ontdekt op bedrijventerrein Latenstein in Tiel, is Van der Meijden net twee weken burgemeester. Hij aarzelt niet. De bedrijfshal, waar eerder een garagebedrijf gevestigd was, wordt binnen 24 uur na de vondst gesloten.

„Ik vind het onacceptabel dat er in onze gemeente drugs worden geproduceerd”, tekenen twee verslaggevers van dagblad de Gelderlander op uit de mond van de burgemeester. Hij zegt niet te schrikken van dit soort criminaliteit. „We gaan er nog wel meer aantreffen.”

Als raadslid en wethouder van zijn geboortedorp Bergeijk, net onder Eindhoven, heeft Van der Meijden (1964) de kneepjes van de lokale politiek leren kennen. En in de Brabantse gemeente Laarbeek, waar hij al acht jaar burgemeester was, heeft hij een reputatie opgebouwd als crimefighter. „Ook in Tiel zal ik er strak opzitten: we zullen als gemeente en politie streng zijn.”

In de maanden daarna volgt de sluiting van een aantal woningen, onder andere vanwege handel in hard- en softdrugs, een hennepplantage en opnieuw een drugslab. Tijdens zijn bewind als burgemeester grijpt Van der Meijden bijna honderd keer in om de openbare orde te handhaven, stelt hij in zijn relaas aan de provincie: naast georganiseerde misdaad en drugshandel gaat dat om illegaal gokken, uitbuiting, geweld in de relationele sfeer, burengerucht, geweldsincidenten en overlast van hangjongeren.

In Tiel profileert Van der Meijden zich direct als burgemeester die vooropgaat in de strijd tegen criminaliteit

De ex-beroepsmilitair en CDA-politicus profileert zich direct als burgemeester die vooropgaat in de strijd tegen criminaliteit. Maar de gemeenteraad van Tiel vroeg in de profielschets ook om een burgemeester die werkt aan onderling vertrouwen binnen de raad, met „stevig leiderschap, stabiliteit en autoriteit zonder autoritair te zijn”. En dat is waar het begint te schuren binnen het college.

De wethouders van Tiel maken ook vrijwel onmiddellijk kennis met zijn dominantie en dadendrang. Vier dagen na zijn aanstelling heeft Van der Meijden met hen een overleg over veiligheid in Tiel. Het gaat over de uitbreiding van een camping.

Van der Meijden heeft dan al opgevangen dat daar permanent Oost-Europese arbeidsmigranten verblijven. Een voedingsbodem voor criminaliteit en ondermijning, weet hij vanuit zijn ervaringen in Brabant. Dus trekt hij het dossier naar zich toe. En daar blijft het niet bij.

De coffeeshops

Op 1 juni 2024 stappen controleurs van de gemeente samen met de politie binnen bij coffeeshop Lamar. Die ligt in het centrum van Tiel, op nog geen drie minuten lopen van het gemeentehuis. Bij de controle wordt anderhalve kilo wiet aangetroffen, drie keer de toegestane hoeveelheid die de coffeeshop mag hebben op basis van de bestaande gedoogvergunning.

Het is, zo staat in het inspectierapport, de tweede overtreding van de gedoogvergunning die Lamar in 2012 heeft gekregen. Eind 2023 werd bij een controle een handelsvoorraad wiet aangetroffen van iets meer dan 800 gram, een kleine overtreding die leidde tot een waarschuwing.

Maar drie keer de toegestane handelsvoorraad, dat is een probleem. En daarom kondigt Van der Meijden op 1 juli de sluiting van de coffeeshop aan, voor drie maanden. Ook als de eigenaren van Lamar dat besluit via een spoedprocedure ongedaan weten te maken, houdt Van der Meijden vol. De gemeente Tiel stapt naar de rechtbank, die de sluiting rechtmatig acht maar tegelijkertijd vindt dat de gemeente gezien het tijdsverloop een nieuwe belangenafweging moet maken.

Het conflict met coffeeshop Lamar is onderdeel van een complex dossier dat Frank van der Meijden aantreft bij zijn aantreden als burgemeester in februari 2024. Tiel kent vier coffeeshops. Volgens het AD blijkt uit interne berekeningen van de gemeente Tiel dat zij op dagbasis samen 60.000 euro omzetten. Dat is dik 20 miljoen op jaarbasis. Drie maanden sluiting van coffeeshop Lamar is dus geen kleinigheid.

Zijn voorganger als burgemeester, Hans Beenakker, heeft in 2023 ook al de degens gekruist met deze sector. De gemeente won een lang juridisch gevecht met coffeeshop Cobra, ook vanwege overschrijding van de toegestane handelsvoorraad. De sluiting van zes weken die uiteindelijk in 2023 volgde, werd in de lokale pers beschreven als een pyrrusoverwinning.

De wietboulevard

De conflicten met de twee coffeeshops liggen gevoelig. De gemeente Tiel werkt, op initiatief van de gemeenteraad, al sinds 2020 aan een plan om de shops te verplaatsen naar de rand van Tiel. Dat heeft alles te maken met de klandizie van de coffeeshops in Tiel, dat bijna 43.000 inwoners telt, die voor een groot deel niet uit de stad zelf komt.

Die bezoekers zorgen voor parkeeroverlast, zo staat in gemeentelijke stukken die lange tijd als vertrouwelijk waren aangemerkt. En dat is de belangrijkste reden van de voorgenomen verplaatsing van de shops naar onbekende plek aan de rand van de stad, die in Tiel al snel wordt omgedoopt tot ‘de Wietboulevard’.

Die vertrouwelijke documenten worden pas vrijgegeven nadat bewoners die zich tegen het plan verzetten, een beroep deden op de Wet open overheid (Woo). Uit die stukken blijkt dat de verplaatsing van de shops voor handhaving van de openbare orde niet nodig is: er wordt weinig geklaagd over de shops en van overlast door rondhangende klanten is niet of nauwelijks sprake.

Hoewel een deel van de bevolking dus tegen de verplaatsing is, stellen de coffeeshophouders zich constructief op in het overleg met de gemeente. Zij moeten weliswaar investeren, maar dat levert ze ook wat op. De eigenaren wordt tijdens de onderhandelingen een permanente vergunning in het vooruitzicht gesteld.

Die toezegging is bijzonder gezien het zogeheten uitsterfbeleid voor coffeeshops. Dat beleid kent als uitgangspunt een landelijke richtlijn voor het aantal coffeeshops per gemeente: één shop kan 15.000 tot 40.000 inwoners bedienen. De gemeente Tiel hanteert sinds 2015 de norm van maximaal twee coffeeshops – terwijl het er nu nog vier zijn.

Dat betekent dat de bestaande exploitanten hun shop met vergunning niet mogen verkopen. Als zij stoppen, verdwijnt hun shop. Gezien de dagomzet van de coffeeshops, vertegenwoordigt hun gedoogvergunning grote waarde. Maar die kunnen de eigenaren door het uitsterfbeleid op dit moment niet te gelde maken.

Daarom hebben de coffeeshopeigenaren bij het overleg over de wietboulevard als eis neergelegd dat zij bij verhuizing hun vergunning kunnen „overdragen aan een derde”, als die voldoet aan alle gemeentelijke eisen. Een recht op verkoop dus. Het argument: alleen zo kunnen ze hun investeringen terugverdienen.

Binnen de gemeente Tiel bestaat echter verschil van inzicht of een dergelijke toezegging wel gedaan kan worden. Kort door de bocht: zijn gedoogvergunningen überhaupt overdraagbaar? Een gedoogbeschikking voor een coffeeshop is een zogeheten schaars goed. En als de gemeente bij verkoop van een coffeeshop aan een nieuwe exploitant een vergunning afgeeft, kunnen andere mogelijke exploitanten dat aanvechten.

En moet de gemeente überhaupt geld investeren in de verplaatsing van die shops, is de vraag. En waar moet de wietboulevard precies komen? Ook die vraagstukken zijn nog niet beslecht als Frank van der Meijden het dossier krijgt overgedragen.

Van der Meijden laat intern al snel blijken dat hij niets ziet in het plan. De nieuwe burgemeester wil simpelweg de regels toepassen. Als het aan hem ligt verdwijnen op termijn twee coffeeshops en gaat de gemeente Tiel een wietboulevard voor vier shops niet faciliteren. Dat valt slecht bij wethouder Frank Groen, die verantwoordelijk is voor het project. Zijn positie: de gemeenteraad wil dit en dan moet het college het uitvoeren.

De twijfel

Achter de schermen raakt de verhouding met zijn wethouders verder verstoord. Van der Meijden stapt uiteindelijk op 18 december 2024 naar Commissaris van de Koning Lenferink, en vraagt om een onderzoek naar de bestuurscultuur in Tiel. Als dat er niet komt, is zijn waarschuwing, stapt hij op.

De spanning is voelbaar in een gemeenteraadsvergadering later die dag. Van der Meijden botst in een discussie over de regionale inzet van boa’s hard met de fractievoorzitter van de Partij voor de Burgers, de grootste partij in de raad.

Na de jaarwisseling gaat Van der Meijden nog eens langs bij de Commissaris van de Koning. Op zijn verzoek organiseert de burgemeester een maand later een heisessie met wethouders in Buren, een dorpje boven Tiel. Daar krijgt hij te horen dat ze van hem af willen, zo vertelt hij een dag later op het provinciehuis.

Ondertussen loopt het debat over de verplaatsing van de coffeeshops door. Op 9 januari 2025 ziet een collegevoorstel voor de samenwerking met de vier coffeeshops het licht. Daarin staat dat er „geen beperking meer is voor de overdraagbaarheid” van de vergunning van de shops. In het voorstel staat ook dat een belangrijk deel van dit dossier vertrouwelijk moet blijven en dat de burgemeester de afhandeling van het dossier overdraagt aan wethouder en portefeuillehouder Frank Groen.

Maar een brief van 14 februari 2025, over het voornemen van de coffeeshophouders om hun shops in de toekomst over te dragen aan hun kinderen, wordt nog altijd mede-ondertekend door Frank van der Meijden. Daarin staat niets over de beperkingen van de vergunningsoverdracht. Maar wel dat de gemeente niet vooruit kan lopen op toekomstige vergunningsaanvragen en dat alle nieuwe aanvragen zullen worden getoetst aan de dan „vigerende wet- en regelgeving en het gemeentelijke beleid”.

Het vertrek

In diezelfde maand, februari 2025, is het tijd voor de eerste jaarlijkse evaluatie van zijn functioneren, zoals gebruikelijk is in meer gemeentes. Daarvoor komen de fractievoorzitters van de Tielse gemeenteraad samen in het Van der Valk-hotel aan de rand van Tiel. Vanuit de lobby nemen ze de trap naar boven, naar de vergaderzaaltjes die vernoemd zijn naar fruit dat in de Betuwe wordt geteeld.

In de ‘fruitzaaltjes’ bereiden de fractievoorzitters een ‘klankbordgesprek’ met Van der Meijden voor. Dat doen ze samen met Tom van Oostrom en Carla Kreuk-Wildeman, respectievelijk voorzitter en adviseur van de vertrouwenscommissie die de burgemeester voordraagt en evalueert. Van Oostrom is raadslid voor de Partij van de Burgers, Kreuk-Wildeman is wethouder voor diezelfde partij.

Het gesprek met de burgemeester wordt voorbereid aan de hand van de profielschets die de gemeenteraad heeft opgesteld en door ervaringen op te halen over de burgemeester in zogenaamde ‘referentiegesprekken’. Bij wie ze dat doen, zo luidt de afspraak, moet Van der Meijden horen voordat het gesprek met hem gevoerd wordt.

Alleen is dat niet gebeurd. Twee van alle elf fractievoorzitters uit de vertrouwenscommissie, Wim de Boer (Partij van de Burgers) en Hubertien Stultiens (D66), halen ervaringen op over Van der Meijden. Van die gesprekken zetten ze geanonimiseerde verslagen op papier, die ze opsturen naar de provincie Gelderland.

De andere fractievoorzitters krijgen ook niet te horen met wie is gesproken. Het enige dat de provincie er over loslaat tegenover NRC, is dat de gesprekken zijn gevoerd met „mensen binnen en buiten de organisatie en lokale politiek”.

Wat in de verslagen staat, is ook vertrouwelijk. De Gelderlander publiceert welke kritiek er volgens „betrouwbare bronnen” in staat: Van der Meijden zou een intimiderende machtswellusteling zijn zonder zelfreflectie. De gemeente Tiel laat aan diezelfde krant weten te overwegen aangifte te doen wegens lekken uit vertrouwelijke stukken. De aangifte komt er niet.

Verschillende fractievoorzitters zijn kritisch over de verslagen over het functioneren van de burgemeester. Ook dat komt terecht bij de Commissaris van de Koning, die ze in maart bezoeken. Een dag later is Van der Meijden opnieuw uitgenodigd in het Van der Valk-hotel.

Daar krijgt hij te horen wat er in de verslagen staat. „Hier laat ik mij niet voor lenen”, zegt hij. Een week later maakt Van der Meijden aan de raad zijn vertrek bekend. Het gebeurt zelden dat een burgemeester zo snel na de benoeming weer opstapt.

De omerta

Zijn vertrek verrast de inwoners van Tiel. Bij de brasserie waar hij afscheid neemt, staan buiten vijf inwoners te kletsen die niet naar binnen mogen. Zij spraken de burgemeester aan het begin van zijn termijn over de Oost-Europese arbeidsmigranten die op de camping woonden en daar voor overlast zorgden. Nadat Van der Meijden er zelf was gaan kijken, stuurde hij 42 migranten weg.

Als Van der Meijden naar buiten komt, klappen en joelen ze. Een hartelijke begroeting volgt. „Weet u”, zegt een vrouw tegen hem, „ik zat in de raadszaal toen u voorgesteld werd. Ik zat in de raadszaal toen u afscheid nam. Maar ik mag niet bij dit afscheid zijn. En dat vind ik, als bewoner van deze stad, ontzettend erg. Dat heeft me heel erg geraakt.”

Tegen de inwoners zegt Van der Meijden: „Dit ambt is zo kwetsbaar geworden, zo broos.” En bijna een uur later, voordat hij zijn auto vollaadt met cadeaus: „Er zitten wat weeffoutjes in wie ons (burgemeesters, red.) moeten beoordelen.” Als je als burgemeester optreedt, zegt hij tegen de inwoners, kom je „met je vingers tussen de deur”.

Een jaar na zijn afscheid weten de inwoners van Tiel nog steeds niet waarom de burgemeester vertrokken is. Datzelfde geldt voor sommige raadsleden. Een openbare raadsvergadering over de achtergrond van het vertrek van Van der Meijden is er nooit gekomen.

En dat zorgt voor wantrouwen binnen de Tielse politiek. Zo mogen raadsleden geen contact hebben met Van der Meijden, meldt waarnemend burgemeester José van Egmond, volgens meerdere van hen in een besloten vergadering. Volgens de gemeente Tiel klopt dat niet en heeft Van Egmond fractievoorzitters er slechts op gewezen dat zij een geheimhoudingsplicht hebben.

Die twee versies van dezelfde bijeenkomst zijn illustratief voor de onderlinge verhoudingen in het gemeentebestuur van Tiel. In het eerste debat na de gemeenteraadsverkiezingen stelde Maureen Klijn, fractievoorzitter van GroenLinks-PvdA, dat er weliswaar veel inhoudelijke overlap is tussen de raadsfracties maar „dat het misgaat bij de manier waarop we met elkaar samenwerken”.

Ze verwees daarbij naar het vertrek van Van der Meijden en naar het feit dat een wethouder van haar partij gestopt is, onder meer na „lichamelijke klachten door ongelooflijk moeilijke samenwerking”. Daarom bepleitte ze een verandering van de bestuurscultuur in Tiel. Ze kreeg bijval: vier van de zes partijen in de raad steunen haar pleidooi.

Als het aan de meerderheid van de raad ligt, komt er pas een nieuw gemeentebestuur als de omerta van Tiel doorbroken wordt. „Als er één les is die we moeten leren van afgelopen periode”, zei Klijn, „is het dat besloten processen het vertrouwen helaas niet herstellen.”

Maar dat blijkt in de praktijk moeilijk. Na één openbare ronde formatiegesprekken gingen de deuren dicht voor publiek. Het onderlinge wantrouwen was te groot, constateerden de informateurs. Zij stellen vast dat de Tielse politiek is verdeeld in twee kampen.

Partij van de Burgers, met acht zetels opnieuw de grootste partij, spreekt in het openbare formatiegesprek van „een gezonde bestuurscultuur”. De lokale partij en de VVD willen hun drie eigen wethouders aanhouden en de coffeeshops verplaatsen.

De andere vier partijen willen dat niet en mede daarom zijn de gesprekken vastgelopen. Voor „het herstel van vertrouwen”, schreven de informateurs in hun eindrapportage, is vernieuwing van wethouders noodzakelijk. „Niemand is onmisbaar.”

Lees het hele artikel