Wat zijn die slaapkorstjes in je ooghoeken?

Het is zo erg met de moderne mens gesteld dat hij of zij na het wakker worden als eerste naar de smartphone grijpt. Sommige mensen raken eerder hun telefoon aan dan hun partner. Het enige dat nóg eerder gebeurt is het wrijven in de ogen, om die vermaledijde korreltjes of korstjes weg te vegen zodat je de eerste appjes of tiktoks van de dag kan zien. Maar wat zijn die ‘slaapkorstjes’ eigenlijk en hoe komen ze daar terecht?

Ik schrijf wel ‘slaapkorstjes’, maar erachter komen hoe deze materie eigenlijk heet was een eerste mysterie. Online kwam ik onder meer slaap(jes), oogafscheiding, slaapzand, slapertjes, slaapkorstjes, slaapstof, siep, soep en pietjes tegen. Engelstalige mensen hanteren het prachtige eye boogers. De gebezigde term voor het spul lijkt streekgebonden, maar een officiële benaming ervoor is er niet. „In het Engels spreken we van rheum, in Nederland noemen we het meestal oogafscheiding”, zegt hoogleraar en medisch afdelingshoofd Oogheelkunde aan het UMC Utrecht Mor Dickman telefonisch.

Deze afscheiding wordt soms opgedroogd traanvocht genoemd, maar bestaat in werkelijkheid uit een mengeling van de traanfilm, slijm, olie, afgestorven cellen en vuil. Dat laatste kan bij mensen die make-up gebruiken bijvoorbeeld uit deeltjes mascara, eyeliner of oogpotlood bestaan. Mensen zijn niet de enigen die deze troep rondom hun ogen krijgen. Ook bij katten, honden en paarden kan het goedje zich flink ophopen.

Dat dit goedje geen zand bevat en ook al niet door Klaas Vaak in je ogen gestrooid is om je van een goede nachtrust te verzekeren, zal lezers van deze rubriek niet verbazen. Aan dit kindergeloof hebben we wel de uitdrukken ‘iemand zand in de ogen strooien’ te danken, waarbij je iemand misleidt door hem of haar in slaap te sussen. Maar hoe komt het spul dan wél in je ogen terecht?

Wimpers en stof afvoeren

Dat heeft te maken met het knipperen van je ogen, iets wat we iedere minuut vijftien tot twintig keer doen. Deze onbewuste handeling zorgt ervoor dat onze ogen vochtig blijven en goed kunnen blijven functioneren. Dat vocht wordt traanfilm genoemd en bestaat uit drie lagen. De binnenste slijmlaag (mucine) zorgt voor bevochtiging van het hoornvlies, daarboven ligt een waterige laag en aan de buitenkant een dunne olieachtige laag die het geheel vasthoudt. Die olie wordt geproduceerd door de zogeheten klieren van Meibom, die op de ooglidrand zitten en ervoor zorgen dat de traanfilm niet te snel verdampt – en zo voorkomen dat onze ogen de hele dag tranen. Het knipperen zorgt er ook voor dat vuildeeltjes zoals wimpers en stof steeds uit onze ogen worden afgevoerd.

Goed, dat is de situatie overdag. In onze slaap knipperen we natuurlijk niet met onze ogen, waardoor het vuil niet wordt afgevoerd. „Het is alsof met de ruitenwissers van je auto, als je die uitzet hoopt het vocht ook op”, zegt Dickman. „Ook de traanproductie is ’s nachts minder.” De vuildeeltjes verzamelen zich in de hoeken van onze ogen en klonteren samen met het slijm en olie vanuit de traanfilm tot een soort korstjes. Die kunnen droog en hard zijn, maar ook nat en kleverig. Dat laatste verschilt per persoon. Mensen met allergieën of hooikoorts wrijven vaker in hun ogen en hebben daardoor vaak meer slijmerige ‘slaapkorstjes’.

Dat wrijven doen we vaak automatisch, maar is dat eigenlijk wel een goed idee? „Niet doen!”, adviseert Dickman. „Onze handen zijn niet altijd zo hygiënisch als we zouden willen en door te hard wrijven kun je je hoornvlies beschadigen of irriteren en klachten verergeren.” Je ogen uitspoelen met kraanwater raadt hij eveneens af. ,,Daar kunnen micro-organismen in zitten”, aldus Dickman. „Als je er last van hebt, kun je beter speciale oogdoekjes of kunsttranen gebruiken.”