Wordt ook Cannes straks overstemd door politiek?

Maar liefst twee juryleden in Cannes begonnen over ‘de Griekse oorsprong van het woord ‘poëet’, tijdens hun persconferentie op de eerste dag van het festival. „Het betekent: ‘van een stad’”, legt scenarist Paul Laverty (I, Daniel Blake) uit. „Of in de diepste zin: hoe mensen zich gedragen. Het lijkt mij dus […] dat macht en politiek inherent in élk verhaal zitten.” Naast hem deed acteur Isaach de Bankolé het in het Frans nog even over.

Met andere woorden: ze hebben dit antwoord van tevoren goed uitgedacht.

En logisch ook. Al een paar jaar worstelen geëngageerde culturele instellingen met het wereldnieuws. Activisten eisen steeds vaker om stellingname; over Trump, Big Tech of Israëlische genocide. Dat stort festivals in drijfzand. Kies je een kant? Dan is de andere kant boos. Zeg je niks? Dan wordt je lafheid verweten. Hoe meer je worstelt, hoe meer je vastraakt.

Op het filmfestival van Venetië eiste een demonstratie van duizenden dat de organisatie zich zou uitspreken over de situatie in Gaza. De Biënnale werd dit jaar overschaduwd door politiek, met onder andere demonstraties voor het Russisch paviljoen.

En het horrorscenario voor een filmfestival als Cannes, was de editie van het filmfestival in Berlijn afgelopen februari. Eén opmerking van juryvoorzitter Wim Wenders over kunst en politiek leidde daar tot een pandemonium. Eindstand: de minister van Cultuur en Berlijnse burgemeester waren boos, directeur Tricia Tuttle werd bijna ontslagen. Niemand had het meer over de films.

Cannes

Hoe zit dat dit jaar bij Cannes? Het festival opende dinsdagavond in ieder geval zo apolitiek als mogelijk. Le Venus Electrique was een kluchtige kostuum-romkom over een kermisartiest die een briljant schilder verleidt (in twee lange uren). De film was ogenschijnlijk vooral bedoeld om de luxesponsoren van Cannes een zo-veilig-mogelijke avond te bezorgen.

Maar in de overige tien dagen is er genoeg licht ontvlambaar materiaal. Er zijn twee Russen in de selectie en een nieuwe film van de Palestijnse regisseur Rakan Mayasi. Er zijn dissidente Iraanse filmmakers met nieuwe films, zoals Asghar Farhadi, Pegah Ahangarani, Karim Lakzadeh en Mahsa Karampour. Hollywood-acteur Javier Bardem komt – de enige die op het Oscarpodium écht de oorlog in Gaza durfde aan te kaarten.

Genoeg brandstof. Maar dát was er vorig jaar ook. En politiek werd het best: Robert DeNiro zette zijn jarenlange kruistocht tegen Donald Trump voort op het podium van zijn ere-Gouden Palm. Juliette Binoche leidde een eerbetoon aan de door Israël vermoorde fotojournalist Fatima Hassouna.

Maar Cannes verloor nooit de controle. Demonstratie en protest werden altijd keurig gekanaliseerd: geen conflict, maar een programmaonderdeel – wat goed dat het er is!

Ruimte voor politiek

Volgens directeur Thierry Frémaux is er in Cannes altijd ruimte voor politiek geweest, vertelt hij bij zijn persconferentie, één dag eerder. „Cannes is politiek als de films (en filmmakers) dat zijn.”

Maar de laatste keer dat politiek het festival echt stillegde was tijdens de editie van 1968, toen nouvelle vague-filmers als Truffaut en Godard het festival actie voerden in solidariteit met de studentenprotesten. Volgens The Hollywood Reporter komt dat omdat het festival jarenlang heeft gewerkt aan een manier die „protest toelaat, maar ook insluit”. Er zijn strenge regels. De premières zijn zeer strak geregisseerd. En op de rode loper is politiek – net als naakt en „volumineuze outfits” – expliciet verboden.

Regels die aanwezigen niet graag breken. Zeker als kunstfilmer, voor wie media-aandacht als zuurstof op de maan is, wil je het belangrijkste filmfestival van de wereld niet bruuskeren. Daarnaast is Cannes misschien te groot en commercieel om te verstoren. De meesterwerken eisen alle aandacht op. En Cannes blijft een gigantisch media- en marketingevenement, met 40.000 filmprofessionals en (zo lijkt het) evenveel sponsoren. Philip Oltermann van The Guardian zei tegen The Hollywood Reporter: „Cannes blijft showbusiness. Ik heb de indruk dat mensen die ernaartoe gaan, uiteindelijk gewoon de regels gehoorzamen.”

Alleen jurylid Laverty laat zien dat je ondanks de strakke regie van Cannes het vuur op kan stoken. Hij wijst op de officiële poster van Cannes, waarop Susan Sarandon prijkt in een scène uit Thelma and Louise. „Susan Sarandon, Javier Bardem en Mark Ruffalo worden op een zwarte lijst gezet vanwege hun standpunten over de moord op vrouwen en kinderen in Gaza. Schaam je, Hollywood.” En grijnzend: „Ik hoop dat we niet gebombardeerd worden vanwege deze poster.”