Zijn mensen van nature agressief? Nieuwe studie stelt bekende aanname ter discussie

Ieder voor zich en god voor ons allen. Zo denken we toch een beetje dat de mens in elkaar zit: egoïstisch, gericht op bescherming van huis en haard en dodelijk agressief als het nodig is. Maar nieuw onderzoek toont aan dat het genuanceerder ligt dan dat.

Wetenschappers van de University of Lincoln in het Verenigd Koninkrijk zetten een bekende aanname over de evolutionaire oorsprong van menselijk geweld op losse schroeven. Er zijn volgens hen verschillende vormen van agressie en ze leiden niet onvermijdelijk tot dodelijke conflicten. Milde agressie en dodelijk geweld lijken zich langs verschillende evolutionaire paden te hebben ontwikkeld. Dit biedt nieuwe inzichten in een van de meest hardnekkige debatten over de menselijke natuur.

Discussies over de oorsprong van menselijk geweld gaan er vaak van uit dat agressie één bepaald gedragskenmerk is, dus dat soorten die vaak alledaagse agressie vertonen ook meer geneigd zijn tot dodelijk geweld.

Geen escalatie van geweld

Maar het nieuwe onderzoek laat zien dat de werkelijkheid veel complexer is. Door patronen van agressie te analyseren bij honderd soorten primaten, waaronder mensen, ontdekten de onderzoekers dat soorten die vaak milde agressie vertonen niet noodzakelijkerwijs meer geneigd zijn om rivalen te doden.

In plaats daarvan lijken fatale vormen van geweld aparte evolutionaire dynamieken te volgen, los van alledaagse conflicten. Agressie is dus niet iets dat mild begint en per se escaleert tot dodelijk geweld. Er bestaan verschillende vormen die ontstaan in verschillende evolutionaire en sociale omstandigheden. Dit betekent dat de relatie tussen alledaagse conflicten en extreem geweld mogelijk veel zwakker is dan gedacht.

Bonaventura Majolo, hoogleraar sociale evolutie, legt uit: “Het begrijpen van de evolutionaire wortels van geweld is niet alleen belangrijk voor de biologie, maar ook voor hoe we nadenken over menselijk gedrag. Onze studie toont aan dat de evolutie van agressie complexere patronen volgt dan eerdere modellen hebben voorgesteld, dat het biologisch onjuist is om soorten te rangschikken op basis van hun algemene neiging tot agressie en dat we genuanceerder moeten kijken naar de vraag of mensen van nature gewelddadig zijn.”

Verschillende mechanismen

Het onderzoek analyseerde data over vijf verschillende typen agressie, variërend van alledaagse conflicten tot dodelijke aanvallen. De verschillende vormen van dodelijke agressie hingen onderling wel enigszins samen, maar er was nauwelijks een verband met milde agressie. Dat maakt duidelijk dat de mechanismen achter dodelijk geweld evolutionair gezien verschillend zijn.

Het is al met al een interessante bijdrage aan het debat binnen de antropologie en de evolutionaire biologie over de vraag of menselijk geweld voornamelijk wordt gevormd door diepe evolutionaire wortels of door sociale en culturele factoren. Mogelijk speelt dat laatste dus een belangrijkere rol dan gedacht.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Een nieuw soort bystandereffect? Agressie werkt aanstekelijk, vooral bij mannen en Die vriendelijke bonobo was ooit ook agressief, maar heeft het afgeleerd. Er is dus nog hoop voor de mensheid. Of lees dit artikel: Opmerkelijk: mannen vertonen minder agressie wanneer ze de tranen van vrouwen ruiken.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: