‘Aanval werd vervroegd na uitlekken verblijfplaats Khamenei’

„Onvoorziene kansen moeten onmiddellijk worden benut” – de Pruisische militaire denker Clausewitz schreef het al in 1832. Toen de Amerikaanse inlichtingendienst CIA ontdekte dat de hoogste Iraanse leider, ayatollah Khamenei, zaterdagochtend zelf aanwezig zou zijn bij een beraad in Teheran, besloten de Verenigde Staten en Israël het tijdschema van hun aanval te vervroegen. Deze kans wilden ze niet laten lopen.

Dat schrijft The New York Times, die zich beroept op anonieme insiders. Voor wanneer de aanval daadwerkelijk was gepland, is onbekend; wel dat die, zoals gebruikelijk, bij nacht zou plaatsvinden. Zaterdagochtend werd op klaarlichte dag de locatie door dertig Israëlische, niet nader omschreven ‘munities’ getroffen, waarbij Khamenei werd gedood.

De aanval laat zien hoe ver de inlichtingendiensten zijn doorgedrongen in de politieke en militaire leiding van Iran. En hoe de samenwerking tussen de VS en Israël steeds nauwer verweven is. Voorafgaand aan de aanval was op satellietbeelden van het Chinese MizarVision al te zien dat elf F-22’s, een Amerikaans stealth-gevechtsvliegtuig, stonden geparkeerd op de Israëlische luchtmachtbasis Ovda – een primeur.

De aanval toont ook de taakverdeling, waarover nieuwssite Axios zaterdag als eerste berichtte: Israël zou zich eerst richten op de politiek-militaire leiding, Amerika op het Iraans materieel. Naast de opperste leider claimde Israël zondag ook de „eliminatie” van Abdolrahim Mousavi, chef-staf van de Iraanse strijdkrachten, Mohammad Pakpour, commandant van de Revolutionaire Garde en nog zes functionarissen binnen de „hoogste Iraanse veiligheidsleiding” plus „veertig hoge commandanten”.

Lees ook

Voor het islamitische regime is het van levensbelang om snel een krachtige opvolger te vinden voor Khamenei

De politieke onthoofding ging op ‘dag twee’ verder. Zo was op Israëlische videobeelden onder meer te zien hoe in Teheran het hoofdkwartier van de Basij werd verwoest. De Basij is de in 1979 opgerichte ‘vrijwilligersmilitie’ die fungeert als zedenpolitie en als hulptroepen bij het onderdrukken van protesten.

Luchtoverwicht

Fase één van de operatie lijkt een dubbel doel te hebben: het uitschakelen van vaste en mobiele lanceerinstallaties voor ballistische raketten en het bereiken van luchtoverwicht. Kruisraketten en stealth-vliegtuigen die niet of slecht voor radar zichtbaar zijn, spelen daarbij een hoofdrol.

Radarinstallaties worden elektronisch verblind en vervolgens samen met luchtdoelbatterijen uitgeschakeld. Het bereiken van luchtoverwicht is nodig om de operatie langere tijd te kunnen voortzetten, mogelijk weken.

Als de Iraanse luchtverdediging voldoende is geneutraliseerd, kunnen vliegtuigen zonder de laatste stealth-eigenschappen zich vrijelijker bewegen. Daartoe horen onder meer de F-16’s en F-15’s die de VS op bases in de regio heeft gestationeerd, en de F/A-18’s van de twee eskaders rond een Amerikaans vliegdekschip.

Niet onderschept

Vooralsnog kan Iran nog steeds om zich heen slaan met ballistische raketten en drones op Israël en landen aan de Golf, met dodelijke gevolgen als ze niet worden onderschept. Iran probeerde zelfs met vier ballistische raketten het vliegdekschip USS Abraham Lincoln te raken, maar volgens het Amerikaanse hoofdkwartier „kwamen die zelfs niet in de buurt”. Wel verraadt het afschieten zelf de locatie van de lanceerinstallatie als de warmtesignatuur van de Iraanse raket wordt opgepikt door een satelliet of andere systemen. Waarna Amerikaanse vliegtuigen die met dat doel rondvliegen de locatie razendsnel kunnen aanvallen.

Voor de VS zijn er naast de directe militaire risico’s ook indirecte. Zo heeft de Amerikaanse hoogste militair, generaal Dan Caine, achter de schermen gewaarschuwd dat de VS in Iran te snel door hun voorraden cruciale munitie, waaronder kruisraketten, heen kunnen raken; nadelig voor een eventueel conflict met bijvoorbeeld China.

President Trump heeft dat van de hand gewezen, maar het blijft de vraag hoe lang de VS deze operatie kunnen of willen voortzetten, gegeven de aanwezigheid van liefst eenderde van de inzetbare Amerikaanse marine en het grootste aantal vliegtuigen sinds de invasie van Irak in 2003. Dat kan niet onbeperkt.

Kernwapenprogramma

Daarbij blijft het onduidelijk welk precies doel de operatie dient. Het onthoofden van de politieke leiding – ‘sponsor van terrorisme’ – betekent nog niet de regime change die Trump en de Israëlische premier Netanyahu wensen. Trump zei ook dat hij de Iraanse militaire slagkracht in het algemeen wil vernietigen plus het vermeende Iraanse kernwapenprogramma.

Lees ook

Het doel lijkt ‘regime change’, maar Trump kan Iran ook zomaar in de steek laten

Waaruit dat nucleaire programma bestaat is vaag. In 2025 zei Trump dat het geheel was „weggevaagd” tijdens de aanvallen met zogeheten bunker busters. Intussen bestaan er wel degelijk zorgen dat Iran vóór die aanval vierhonderd kilo verrijkt uranium in veiligheid heeft weten te brengen, mogelijk in een ondergronds complex in Isfahan, waarvan de ingangen recent door Iran zijn afgedicht. Mede daarover gingen tot vorige week ook de onderhandelingen.

De aanvallen van vorig jaar werden met B-2 Spirit-bommenwerpers uitgevoerd. Zaterdagavond leek het erop dat die stealth-bommenwerpers opnieuw onderweg waren, nadat vanaf de Azoren een grote groep tankvliegtuigen opsteeg, mogelijk om de B-2’s bij te tanken. Israël waarschuwde op hetzelfde moment Iraniërs om bij het complex in Isfahan uit de buurt te blijven.

Kamikazedrones

B-2’s zijn ook op openbare trackers vrijwel altijd onzichtbaar. Intussen zijn er toch aanwijzingen dat B-2’s in de nacht van zaterdag op zondag doelen in Iran hebben aangevallen. Vier B-2’s zouden rechtstreeks vanuit hun basis in Missouri naar Iran zijn gevlogen. Doorgaans betrouwbare militaire bloggers – zoals @DefenceGeek op X – leiden dat af uit afgeluisterde satellietcommunicatie.

Pikant: naast het toppunt van militaire high-tech als de B-2, hebben de Amerikanen ook voor het eerst kamikazedrones ingezet die zijn gekopieerd van de Shahed-136, de door Iran ontworpen low-tech drone waarmee Rusland dagelijks Oekraïne bestookt: een traag, goedkoop vliegtuigje met een bromfietsmotor. Ironisch genoeg wist Iran met precies zo’n drone zaterdag het hoofdkwartier van de Amerikaanse Vijfde Vloot in Bahrein te raken.