Als Trumps operatie in Iran slaagt, is dat een kwestie van geluk

Jonge Iraniërs hebben nooit iets anders gekend dan het bewind van Ali Khamenei, de Iraanse leider die zaterdag volgens de staatstelevisie als martelaar het Opperste Heilige Koninkrijk heeft betreden. De grote vraag is nu of zij – na 37 jaar van toenemende repressie – een vrije en vreedzame toekomst tegemoet gaan. Het zou een kwestie van geluk zijn, niet een resultaat van het superieure leiderschap dat Donald Trump zichzelf toedicht.

De president had voor zijn operatie ‘Epic Fury’ geen toestemming gevraagd aan het Amerikaanse Congres of de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Noch waren er aanwijzingen voor de „ophanden zijnde” dreigingen uit Iran, die Trump aanhaalde als legitimering voor de bombardementen. Dat maakt deze aanval strijdig met het internationaal recht, net als de Amerikaans-Israëlische bombardementen op Iran in juni vorig jaar en de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro in januari.

Had Trump het Congres wel geraadpleegd, dan zou zijn regering daar ongetwijfeld kritisch zijn bevraagd over het voorziene vervolg op zijn militaire interventie. Voor zover nu bekend zijn naast Khamenei ook de legerleider, de minister van Defensie en het hoofd van de Revolutionaire Garde gedood, maar volstrekt ongewis is welke mate van regimewisseling daarmee is bewerkstelligd.

Het Congres zou de regering-Trump wellicht ook hebben gevraagd of deze operatie mede bedoeld is als afleiding voor binnenlandse problemen zoals het Epstein-dossier. De onderhandelingen over het Iraanse nucleaire programma waren immers nog niet mislukt, dus waarom nu?

Zondag kondigde Khamenei’s veiligheidschef Ali Larijani, die verantwoordelijk zou zijn voor de dood van vele duizenden burgers bij protesten tegen het regime in januari, een tijdelijke raad aan die het leiderschapsvacuüm moet opvullen. Hij dreigde „afvallige groeperingen” alvast met hard optreden als zij proberen de macht over te nemen.

Wat Trump betreft gaan deze groepen er juist vol voor. „Het uur van jullie vrijheid is aanstaande”, zei hij tegen de Iraanse bevolking. „Dit is het moment voor actie, laat het niet voorbijgaan.” Ook zijn opmerking dat de macht „voor het grijpen zal liggen” is een gevaarlijk simpele voorstelling van zaken.

Net als bij Irak lijkt de complexiteit van de Iraanse samenleving voorbij te gaan aan het Witte Huis

De Amerikaanse invasie van buurland Irak in 2003 was door de grootschalige inzet van grondtroepen destijds van een andere orde, maar de twee interventies komen op te veel punten overeen om gerust te zijn op een goede afloop.

Net als bij Irak – met de niet bestaande massavernietigingswapens – rammelt de aanleiding. Net als bij Irak lijkt er geen uitgedacht plan te zijn voor de toekomst van het land. En net als toen lijkt de complexiteit van de samenleving voorbij te gaan aan het Witte Huis en het Pentagon.

Als er uit de verdeelde Iraanse bevolking een verenigde oppositie opstaat die het verwonde regime weet te trotseren, dan is dat te danken aan improvisatie. En pas als dat nieuwe leiderschap een einde heeft gemaakt aan de executies in Iran, de martelingen in de gevangenissen en de hoofddoekterreur, en als er een duurzame oplossing is voor Irans nucleaire ambities waardoor de internationale sancties kunnen worden opgeheven, zal de Iraanse bevolking zijn bevrijd.

Het regime slaat nu nog wild om zich heen, met aanvallen op Israël en de Golfstaten. Niemand weet of dit laatste stuiptrekkingen zijn of het begin van een langdurige regionale oorlog.

Trump, die campagne voerde met de belofte dat de VS geen nieuwe oorlogen zou beginnen, was niet gedwongen tot deze operatie, waarbij in twee dagen al honderden doden zijn gevallen, onder wie veel burgers. Wat zijn motief ook moge zijn, hij neemt een onverantwoord groot risico.