Biënnale-directeur zet deur open voor Moskou en staat in Italië zeker niet alleen: ‘een moedig gebaar’

Pietrangelo Buttafuoco, voorzitter van de Biënnale-stichting, laat Rusland, na een jarenlange afwezigheid sinds de Russische invasie in Oekraïne, opnieuw in Venetië toe. Buttafuoco is precies twee jaar voorzitter van de stichting, die behalve het tweejaarlijkse kunstenfestival, dat in mei begint, ook het filmfestival van Venetië organiseert.

Lees ook

Cultuur en geopolitiek gaan niet samen, vindt de directeur van de Biënnale van Venetië. Daar denken Rusland en de EU anders over

Alle landen waar op dit moment een oorlog woedt, zijn welkom in de Dogestad, zei Buttafuoco tegen de progressieve krant La Repubblica: „Rusland, Iran, Israël, Oekraïne en Wit-Rusland: ik sluit voor niemand de deur.” Volgens de voorzitter moeten volkeren in oorlog de kans blijven hebben elkaar te ontmoeten. Door de krant geconfronteerd met het feit dat het wel regeringen zijn die de artiesten naar Venetië sturen, als een vorm van geopolitieke soft power, werpt Buttafuoco tegen dat die artiesten wel steeds eigen, onafhankelijke keuzes maken.

Het besluit om Rusland opnieuw toe te laten, veroorzaakt veel ophef, vooral buiten Italië. Twintig Europese lidstaten (waaronder Nederland) plus Noorwegen en Oekraïne deden een oproep om Rusland alsnog van de Biënnale te weren. De Europese Commissie dreigt haar subsidie voor de kunstenmanifestatie stop te zetten. Opvallend genoeg zegt ook de Italiaanse minister van Cultuur, Alessandro Giuli, dat de regering er anders over zou hebben beslist, maar de autonomie van de stichting respecteert.

Voorzitter Pietrangelo Buttafuoco, een Siciliaanse schrijver en journalist, is nog door de vorige minister van Cultuur, Gennaro Sangiuliano, benoemd. Premier Giorgia Meloni, Buttafuoco én minister Giuli hebben alle drie een verleden bij Fronte della Gioventù (Jeugdfront), de jongerenbeweging van de neofascistische partij MSI (Italiaanse Sociale Beweging).

Ook opvallend is dat Buttafuoco zich jaren geleden tot de sjiitische islam bekeerde, en dat in 2015 voor Meloni de reden was om hem te weren als kandidaat bij een regionale verkiezing in Sicilië. Maar omdat hij ontegensprekelijk bekendstond als rechts intellectueel, steunde de regering-Meloni jaren later zijn benoeming in Venetië. De regering-Meloni is vastberaden om eigen mensen in culturele topfuncties te benoemen. Radicaal-rechtse politici zijn ervan overtuigd dat er sprake is van een ‘linkse culturele hegemonie’ en zien het als hun cultureel-maatschappelijke missie om die te doorbreken.

‘Kunst is een gelegenheid voor dialoog’

Giorgia Meloni (van de partij Fratelli d’Italia, radicaal-rechts) heeft niet publiek op de Biënnale-hetze gereageerd. Vicepremier en buitenlandminister Antonio Tajani (van het rechts-liberale Forza Italia) wil alleen kwijt dat de regering nu andere prioriteiten heeft. Tajani had overigens wél felle kritiek op de aanwezigheid van Rusland, met atleten, vlag en volkslied en al, op de recente Paralympische Spelen in Milaan-Cortina – een beslissing van het Internationaal Paralympisch Comité.

Wie Rusland op de Biënnale openlijk verwelkomt, is voorspelbaar: de radicaal-rechtse vicepremier en infrastructuurminister Matteo Salvini (Lega-partij) toonde zich in het verleden al een openlijke bewonderaar van Vladimir Poetin. Sinds de invasie in Oekraïne is Salvini voorzichtiger en verpakt hij zijn bekende pro-Russische standpunten als een nieuw ontdekt pacifisme.

Maar ter rechterzijde is hij niet de enige die Buttafuoco’s standpunt ondersteunt. „Kunst, net als sport, biedt een gelegenheid voor uitwisseling en dialoog”, zei ook Senaatsvoorzitter Ignazio La Russa (Fratelli d’Italia) tegen de Huffington Post. Maar het mag volgens hem ook geen propaganda worden. En ook Luigi Brugnaro, de rechtse burgemeester van Venetië en ondervoorzitter van de Biënnale, zit op dezelfde lijn.

Kritiek geven op Rusland ligt in Italië soms moeilijk. Decennialang waren de banden tussen Rusland en Italië zeer goed. Door de economische, culturele en politieke samenwerking werd Italië ook wel eens het meest pro-Russische land in het Westen genoemd. Maar toen Rusland buurland Oekraïne binnenviel, schaarde de Italiaanse regering zich resoluut achter Kyiv, een lijn die al jaren onveranderd is. Toch vinden pro-Russische stemmen en Kremlin-propaganda nog steeds met gemak de weg naar de Italiaanse kranten, tv en de publieke opinie.

Zo is ook een deel van de Vijfsterrenbeweging in de oppositie gevoelig voor het oude, pro-Russische sentiment. Volgens senator Vincenza Aloisio stelt voorzitter Buttafuoco een „moedig gebaar” en betreft het „een teken van hoop in een wereld die meer kunst en minder conflicten nodig heeft.” De Biënnale mag volgens haar „niet het strijdtoneel van politieke spanningen worden.”