Chinese journalisten opgepakt na onthullingen over corruptie

7 uren geleden 2

Twee Chinese journalisten zijn afgelopen weekend in de zuidwestelijke stad Chengdu opgepakt na publicatie van een online artikel over lokale corruptie. Het gaat om de vijftigjarige Liu Hu, een onafhankelijke onderzoeksjournalist die bekend staat om zijn onthullingen van wanpraktijken van overheidsfunctionarissen, en de 34-jarige Wu Yingjiao met wie hij samenwerkte. Ze worden volgens een bericht van de politie verdacht van „valse aantijgingen” en „illegale bedrijfsactiviteiten” en er is een crimineel onderzoek begonnen.

Liu, die China’s „laatste onderzoeksjournalist” wordt genoemd, werd in 2013 ook al eens gearresteerd vanwege het onthullen van corruptie. Hij zat toen bijna een jaar vast, maar werd uiteindelijk niet vervolgd. Sinds die tijd werkt hij vooral onafhankelijk. Daarmee bevindt hij zich voor de wet in grijs gebied: in China mogen alleen media die daar officieel toestemming voor hebben aan onafhankelijke nieuwsvergaring doen. Op zijn blog „Recht en gevoel” publiceert Liu gedetailleerde artikelen over gecompliceerde zakelijke disputen rond grondrechten en bouwprojecten die in heel China spelen en waarbij vaak lokale overheden betrokken zijn.

Het artikel waarvoor hij nu is gearresteerd gaat over machtsmisbruik door een partijsecretaris in Pujiang, een district van de stad Chengdu, die private bedrijven zou hebben benadeeld en een lokale bewoner zo wanhopig zou hebben gemaakt dat hij een eind aan zijn leven maakte.

Verslechtering van het mediaklimaat

Het onthullen van corruptie en ander machtsmisbruik sluit in principe aan bij de uitgebreide politieke zuiveringscampagnes die president Xi Jinping al sinds zijn aantreden in 2012 voert en waarbinnen tot nu toe meer dan zeven miljoen mensen zijn bestraft. Maar in de praktijk mogen Chinese media vrijwel alleen publiceren over de „dode tijgers”, partijleiders die al door de disciplinaire tak van de Communistische Partij worden onderzocht.

De arrestaties illustreren de verslechtering van het mediaklimaat in China. De onderzoeksjournalistiek is niet uitgestorven, maar volgens schattingen zijn er in het hele land slechts enkele tientallen onderzoeksjournalisten actief. Twintig jaar geleden, toen de onderzoeksjournalistiek in China een significante rol speelde en onthullingen rond voedselveiligheid, milieu en sociale discriminatie regelmatig tot beter overheidsbeleid leidden, waren dat er meer dan duizend.

Binnen China worden journalisten ontslagen voor het vertellen van de waarheid

De keldering heeft te maken met zowel financiële druk bij de commerciële media in het online tijdperk als met de politieke censuur, die de laatste tien jaar is toegenomen. Onder Xi Jinping wordt de rol van de media steeds meer ingeperkt tot het verspreiden van toegestane overheidsinformatie. Bij rampen en andere incidenten moeten media wachten op een officieel nieuwsbulletin.

Toestemming vereist voor publicatie

Voor verhalen over veel onderwerpen, van politiek tot schulden van lokale overheden of ontslagen, moeten redacteuren toestemming vragen aan het propagandabureau voor ze kunnen publiceren, een bureaucratisch proces dat de drempel om eigen journalistiek onderzoek te publiceren verhoogt. Verhalen met te veel „negatieve energie” komen niet door de controle, en ook na publicatie kan de censuur – daarbij ook steeds meer geholpen door AI – toeslaan.

Vanwege de moeilijke werkomstandigheden en risico’s veranderen veel journalisten van baan. Ze trekken naar de grote Chinese techbedrijven, gaan de pr in, of beginnen een podcast.

Volgens cijfers van internationale mediaorganisaties verloren in China in 2025 geen journalisten het leven, maar staat het land wereldwijd wel bovenaan als het gaat om het aantal mensen dat vanwege hun geschreven werk in de gevangenis zit. De ngo Verslaggevers zonder Grenzen telt 113 journalisten en andere mediawerkers die op dit moment in China vastzitten, van wie ruim de helft in de regio Xinjiang. De npo zet China op plaats 178 van de 180 landen op hun persvrijheidranglijst. In een statement roept de organisatie op tot de vrijlating van Liu en Wu.

Dat Liu niet stopte met zijn journalistiek laat volgens een voormalige collega die dinsdag op zijn blog over de arrestatie schreef Liu’s „grote moed en grote zorgvuldigheid” zien. Naïef was hij niet. In 2019 vertelde Liu de New York Times dat „buiten China journalisten worden ontslagen als ze onjuiste informatie brengen”, maar dat „binnen China journalisten ontslagen worden voor het vertellen van de waarheid”.