Met een neusspray is elke griep te voorkomen

3 uren geleden 2

Een experimentele neusspray met een breed werkende antistof tegen griep werkt effectief tegen allerlei verschillende griepstammen. Zo’n spray zou in de toekomst een snelle manier bieden om griepinfecties te voorkomen, niet alleen bij de jaarlijkse bestrijding maar ook bij een uitbraak met een gevaarlijk nieuw griepvirus. De antistoffen kunnen in de neusholte de virussen wegvangen zodra die binnenkomen.

Onderzoekers van het Nederlandse Leyden Laboratories en de Harvard Universiteit in Boston (VS) publiceerden de resultaten woensdag in Science Translational Medicine. Bij muizen en apen beschermde het middel tegen een infectie, en in de eerste proeven met mensen bleek het veilig.

In Nederland overlijden jaarlijks zo’n 4.700 mensen aan de gevolgen van griep, wereldwijd zijn dat er bijna 650.000. Vaccins moeten elk jaar worden aangepast aan veranderende virusvarianten en werken vaak maar matig. Gemiddeld beschermen ze voor 30 procent tegen infectie en 41 procent tegen ziekenhuisopname door griep, volgens het Nederlands Huisartsengenootschap. Bovendien vormen nieuwe griepvarianten uit dieren, zoals vogelgriep, een risico op een nieuwe pandemie. Al jaren zoeken wetenschappers daarom naar middelen die breed en snel beschermen, zonder dat ze specifiek tegen de circulerende stam gericht zijn.

De onderzoekers vonden zo’n breed werkende antistof: CR9114. Die is gericht op een stukje van het oppervlakte-eiwit hemagglutinine (H) dat bij veel griepvirusvarianten hetzelfde is. Met dit eiwit hecht een griepvirus zich aan de gastheercellen.

Er zijn meerdere subtypen van H, de eerste drie komen in de menselijke griepvirussen voor. De antistof in de spray herkende in laboratoriumtests zowel die menselijke subtypen als die van dierlijke griepvirussen. Zo kan de antistof dus potentieel beschermen tegen nieuwe varianten van de seizoensgriep én onverwachte nieuwe stammen die overspringen uit dieren. Wetenschappers vrezen bijvoorbeeld al jaren dat het vogelgriepvirus H5N1, dat nu ook rondgaat in wilde zoogdieren en melkvee, zich op een dag zó aanpast dat het kan rondgaan tussen mensen.

Antistoffen bleven urenlang actief

Het grootste voordeel van de toediening via de neus is dat de antistoffen precies op de plek zijn waar het griepvirus binnendringt. De antistoffen bleven in hoge concentraties urenlang actief in het neusslijmvlies. Dat is een grote verbetering vergeleken met de gebruikelijke toediening via een injectie of een infuus. Daarbij is de hoeveelheid antistoffen die het neusslijmvlies bereiken heel laag.

De 143 gezonde proefpersonen die meededen aan de studie verdroegen de neusspray goed in verschillende uitgeteste doseringen. Met twee maal daags sprayen bleef in de loop van de dag de concentratie hoog genoeg.

Het overtuigendste bewijs kwam uit de apenproeven. Apen die de spray kregen en daarna werden blootgesteld aan het H1N1-griepvirus, hadden veel lagere virusniveaus en herstelden sneller dan onbehandelde dieren.

In vervolgstudies met grotere groepen proefpersonen moet nu worden uitgezocht hoe goed dit experimentele middel mensen beschermt tegen griepinfecties, ziekte en tegen het doorgeven van verschillende griepvirussen.

Behalve de hoge concentraties antistoffen in de neus heeft een neusspray nog meer voordelen, schrijven de auteurs. Het is makkelijk zelf thuis toe te dienen en daardoor sneller uit te rollen in een vroeg stadium van een uitbraak. Bovendien kan het kosten besparen: in het lab gemaakte antistoffen zijn duur – met de gerichte toediening is minder van het middel nodig dan via een infuus.