De gasvoorraden van Nederland zijn geslonken tot het laagste niveau in tien jaar – hoe erg is dat?

De Nederlandse gasvoorraden zijn geslonken tot het laagste niveau in tien jaar. Op dit moment ligt de opslagcapaciteit van de vier ondergrondse gasbergingen voor gemiddeld slechts 5,8 procent gevuld, is te zien op de website van het Nationaal Energie Dashboard van gasnetbeheerder Gasunie. Daar worden de voorraden sinds 2016 bijgehouden. De afgelopen jaren waren de gasvoorraden eind maart, aan het eind van de winter, gemiddeld voor zo’n 35 procent gevuld. De bergingen zijn nu dus flink leger dan normaal.

Is dat zorgelijk? Die vraag dringt zich op nu het onrustig is op de gasmarkt door de oorlog in Iran. De lage voorraden maken mensen extra zenuwachtig, merken ze bij Gasunie, waar ze woensdag gelijk veel werden gebeld.

Het is normaal dat de gasvoorraden aan het eind van de winter leger zijn dan aan het begin. Het opgeslagen gas is immer bedoeld om in de winter te gebruiken. Als de inhoud van een spaarpot, zeggen ze bij Gasunie.

De voorraden moeten ergens tussen april en oktober weer worden bijgevuld. Marktpartijen nemen die inkoop doorgaans voor hun rekening: in een stabiele situatie kopen ze in de warme maanden gas in tegen een relatief lage prijs. Vervolgens kunnen ze het in de winter doorverkopen, wanneer de vraag en dus de prijs over het algemeen juist relatief hoog is.

Dat de voorraden deze winter zo sterk slonken, komt onder meer doordat de winter zo koud was en mensen dus meer gas verbruikten. Wat ook een rol speelt is dat gashandelaar Gasterra, die twee van de vier gasopslagen gebruikt om gas op te slaan, eind dit jaar ophoudt te bestaan. Daarom heeft de handelaar al zijn gas inmiddels uit zijn bergingen gehaald en aan klanten geleverd. Terwijl in de Gasterra-bergingen doorgaans altijd gas achterblijft, zijn ze nu helemaal leeg. 

Airco’s in Azië

Ook was er aan het begin van de winter minder gas opgeslagen dan in eerdere jaren. In de Europese Unie is na de vorige energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne afgesproken dat de Nederlandse voorraden aan het begin van elke winter voor minimaal 74 procent gevuld zijn. Nederland had zich toen echter een ambitieuzer doel gesteld: 80 procent. Afgelopen winter had Nederland dat ambitieuzere doel laten varen, door slechte marktomstandigheden. Het Europese doel is wel gehaald, zegt een woordvoerder van het ministerie van Klimaat en Groene Groei.

Waarom waren de omstandigheden slecht? „We zagen vorig jaar een hete zomer in Azië, waardoor mensen veel gas kochten voor de elektriciteit voor hun airco”, zegt hoofd energieonderzoek van BNP Paribas Aldo Spanjer. „Dat schroefde de gasprijs ook in Europa op. Voor marktpartijen was het daardoor minder aantrekkelijk om tijdens het vulseizoen van vorig jaar al gas in te kopen. Om dan alsnog een ambitieuze vulgraad te halen, moet de overheid ingrijpen met subsidies. Dat is duur.” Om dat te voorkomen, mochten de vulgraad wat lager zijn dan die tachtig procent, maar niet lager dan 74 procent.

Dat de voorraden nu wat lager zijn, betekent niet dat Nederland de komende winter in de kou zal zitten. De ‘leveringszekerheid’ voor komende winter is niet in gevaar, zegt een woordvoerder van Gasunie. „Er zijn geen verstoringen op onze LNG-terminals en ook via de pijpleidingen komt nog steeds gas binnen. De beschikbaarheid van gas is daarmee momenteel op niveau.”

Wel kan het flink duurder worden om de bergingen de komende maanden te vullen voor aanstaande winter. Ook is het nog de vraag hoe snel de marktpartijen dit gaan doen. Legere gasreservoirs betekent dat ze de komende maanden meer gas moeten inkopen om die op te vullen. De gasvraag en de prijs zou daardoor stijgen.

En dan is er nog de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran. „Je ziet op dit moment dat de gasprijzen onder meer door de oorlog hoger zijn”, zegt Spanjer. „Dus op dit moment ontbreekt er een financiële prikkel voor marktpartijen om nu al gas in te kopen voor de komende winter.” Als de verstoringen op de gasmarkt door de oorlog nog lang aanhouden, „zal de overheid moeten gaan subsidiëren”, verwacht hij dan ook.

Zo ver is het nog niet. „De markt stabiliseert al langzaam”, zegt de econoom. „Toen de oorlog net was uitgebroken, was de verwachte gasprijs voor de vulmaanden veel hoger dan voor de komende wintermaanden. Dat verschil is inmiddels kleiner geworden.” Toch: niemand heeft een glazen bol om de gevolgen van de oorlog in Iran te voorspellen. Als de geopolitieke situatie verder escaleert, kunnen de vooruitzichten voor de leveringszekerheid zó weer veranderen, weet ook Gasunie.