De oppeppende werking van koffie is niet alleen te danken aan cafeïne

De effecten van koffie zijn niet alleen te danken aan cafeïne, maar ook aan plantaardige stoffen die de darmbacteriën beïnvloeden.

Het drinken van koffie kan leiden tot een verbetering van je humeur en cognitieve prestaties, mogelijk via effecten op het microbioom van de darmen. Dat geldt zowel voor koffie met cafeïne als voor een cafeïnevrij bakkie.

Biologen weten al lang dat koffie de spijsvertering, cognitie en stemming kan beïnvloeden, mede dankzij interacties met darmmicroben. Maar het meeste onderzoek naar koffie richt zich alleen op cafeïne, terwijl het drankje ook veel polyfenolen bevat. Dat zijn plantaardige stoffen die door darmmicroben worden omgezet in biologisch actieve moleculen. Deze zogeheten metabolieten worden in verband gebracht met ontstekingsremmende effecten en kunnen de hersenfunctie beïnvloeden.

LEES OOK

'Geef voeding een grotere rol in de geestelijke gezondheidszorg'

Voeding heeft veel invloed op de geestelijke gezondheid. Daarom moet voedingsadvies deel uitmaken van de behandeling van psychische aandoeningen, stel ...

Koffiestop

Neurobioloog John Cryan van University College Cork en zijn collega’s wilden beter begrijpen hoe deze interacties precies werken. Daarom startten ze een onderzoek met 62 gezonde deelnemers, van wie de helft regelmatig koffie dronk en de andere helft niet. Na een eerste vergelijking moesten de vaste koffiedrinkers twee weken stoppen met koffie. Daarna volgde een herintroductiefase van 21 dagen, waarin deelnemers willekeurig koffie met of zonder cafeïne kregen.

De onderzoekers verzamelden bloed-, speeksel-, urine- en ontlastingsmonsters om de fysiologische reacties op stoffen uit koffie te meten. Ze beoordeelden ook de stemming, cognitie, stress, slaap en het gedrag van de deelnemers.

Deelnemers die cafeïnehoudende koffie dronken, voelden zich minder angstig en konden zich beter concentreren dan de mensen die geen koffie dronken. Deelnemers die cafeïnevrije koffie dronken, scoorden juist beter op geheugentests en sliepen beter. Beide soorten koffie verlaagden bovendien stress en depressieve gevoelens.

De analyse van het team wijst erop dat polyfenolen – en niet cafeïne – verantwoordelijk zijn voor de positieve effecten van koffie op cognitieve prestaties. De onderzoekers zagen namelijk dat deze scores samenhingen met niveaus van bepaalde metabolieten van polyfenolen in de urine van de deelnemers.

Aanpassingsvermogen

Toen de deelnemers stopten met koffiedrinken en later weer begonnen, veranderde hun microbioom snel. Het drinken van zowel gewone als cafeïnevrije koffie verhoogde de hoeveelheid gunstige darmbacteriën. ‘We waren verrast door hoe dynamisch het systeem is’, zegt Cryan.

Bioloog Telmo Pievani van de Universiteit van Padua in Italië vindt dat aspect van de studie interessant. ‘Het suggereert dat het ecosysteem in de darmen de mens mogelijk heeft geholpen zich relatief snel aan te passen aan verschillende diëten en omgevingen, zonder dat genetische veranderingen nodig waren.’

Bioloog Nicola Segata van de Universiteit van Trento in Italië waarschuwt wel voor overhaaste conclusies. ‘De relatief kleine omvang van het onderzoek kan beperken hoe breed de resultaten toepasbaar zijn’, zegt hij.

Teamlid Daniele Del Rio van de Universiteit van Parma in Italië zegt dat een belangrijke volgende stap zal zijn om te bepalen hoe verschillende soorten koffie het microbioom beïnvloeden. ‘Niet alle koffie is hetzelfde. Zelfs de mate van branding heeft veel invloed op de chemische samenstelling.’