De verpleegkundige zet de virtualrealitybril op en verandert in een oude vrouw met dementie

2 uren geleden 1

Verpleegkundig specialist Gusta de Vries (56) gaat zitten op een draaibaar krukje, zet de virtualrealitybril op en voilà: ze kijkt door de ogen van een oude vrouw met dementie. Die komt net terug van boodschappen doen, in haar hand heeft ze een rood winkelmandje met melk en kaas. Over het tuinpad loopt ze naar de voordeur maar: waar is de huissleutel? De voice-over maant haar onder de bloempot te kijken. Hmm… daar liggen twee sleutels. Welke is de juiste? Probeer het maar, zegt de voice-over. De Vries stuur haar alter ego aan met de panelen in haar handen. En ja hoor, na enig gefrunnik lukt het: ze is binnen.

In de keuken wacht de volgende beproeving. Melk en kaas mogen de koelkast in, maar achter welk van de groene keukendeurtjes bevindt die zich ook weer? De Vries opent een kastje, nee mis, nog één, weer mis en dan: ja, de koelkast. Een koelkast die, zo blijkt, tjokvol zit met kaas en pakken melk.

Het ROC wil congresgangers tonen met welke technische hulpmiddelen de studenten worden opgeleid die met ouderen gaan werken

Dochterlief loopt de huiskamer binnen, gele schoonmaakhandschoenen opgetrokken tot over haar onderarmen. „Waar wás je nou?”, zegt ze. „We zouden toch samen boodschappen doen?” Ze blijft vragen afvuren. Heb je nou alwéér melk gekocht? Heb je aan het wasmiddel gedacht? En waarom heb je dat wínkelmandje meegenomen, dat is van de supermarkt!

Dan gaat dochters mobiel af. Ik ben bij m’n moeder, zegt ze tegen de beller. En luid en duidelijk verstaanbaar voor haar moeder, verzucht ze: „Het gaat alweer een stuk slechter.”

Wetenschappers en zorgprofessionals

De Vries zet de bril af. Terug naar de werkelijkheid: een fel verlicht klaslokaal van het ROC van Amsterdam tegenover de RAI, begin juli. In dat centrum vindt dan een congres plaats over ouderdomskunde en gerontologie, bezocht door duizenden wetenschappers en zorgprofessionals – zoals De Vries – van over de hele wereld. Aanleiding voor het ROC om de deuren open te gooien: het wil congresgangers en andere geïnteresseerden tonen met welke technische hulpmiddelen het studenten opleidt die met ouderen gaan werken. Met de VR-bril, onder meer.

De Vries, congresbadge bungelend aan een koordje om haar hals, is onder de indruk. Ze vond het vooral „confronterend” hoe die dochter over ‘haar’ zat te praten in haar bijzijn. Jarenlang werkte De Vries met volwassenen met pijnklachten, ze switchte een week of zes geleden naar de ouderenzorg en werkt nu in een instelling voor mensen met dementie. „Zo besef je pas echt dat je iemand met dementie nóóit als stommetje moet behandelen.”

Het is alsof ik door heel kleine gaatjes kijk. Ik moet oppassen dat ik niet tegen die deur aanloop

Smarthouse Amsterdam, zo heet het eind 2024 geopende leer- en onderzoekscentrum in MBO College West van het ROC van Amsterdam waar studenten leren technologie toe te passen in de zorg. Toekomstige verpleegkundigen, verzorgenden en doktersassistenten werken met pratende magnetrons, een robot die eten naar je mond brengt en wc’s waar het licht aanfloept zodra je binnenstapt.

Bovendien, vertelt programmamanager Innovatie Zorg & Welzijn Helena Schuengel (58), wordt vanaf het begin van de opleidingen „empathisch vermogen” aangekweekt. Eerstejaarsstudenten – zestien, zeventien, achttien jaar jong – hijsen zich in een ‘ouderdomspak’ dat de lichamelijke last nabootst die zich kan aandienen op hoge leeftijd. Ze zwachtelen een brede band rond hun nek en knieën om de verstijving van gewrichten te reproduceren. Ze hangen gewichten aan hun enkels, polsen en romp om in te boeten aan kracht. Ze dempen hun gehoor met oorkappen en zetten een bril op die vertroebeld zicht nabootst. Van staar tot eenzijdige netvliesloslating.

‘Leren inleven’

„Welke oogziekte wil je?” vraagt geriater Ilona Bergkamp (32) aan vakgenoot Michiel Voet (36). „Doe maar glaucoom.” Zijn ouderdomsuitdossing is bijna compleet. Als kers op de taart trekt hij handschoenen aan waarvan de vingers met een draad vastzitten aan een tremorsimulator. Die verstuurt een constante puls, de handen van Voet beginnen al te trillen. Voorzichtig stapt de geriater door het klaslokaal. „Het is alsof ik door heel kleine gaatjes kijk. Ik moet oppassen dat ik niet tegen die deur aanloop”, zegt hij.

Intussen helpt Wim Koedijk (59) bezoekers die de foefjes willen uitproberen. Hij is instructeur in het Smarthouse en staat normaliter de studenten bij tijdens hun VR-beleving of het rondbanjeren in het ouderdomspak. „Als zeventien- of achttienjarige kun je je gewoon niet voorstellen dat je niet kunt opstaan van de grond”, zegt hij. „Ze leren zich inleven in een beperking.”

Via de brillen nemen studenten niet alleen het perspectief aan van ouderen met dementie, vertelt hij, maar ook die van iemand met een licht verstandelijke beperking. Of ze oefenen gespreksvaardigheden met een virtuele, teruggetrokken jongen. „Dan moeten ze achterhalen wat er met hem aan de hand is.”

‘Totaal andere omstandigheden’

Reanimeren leren ze ook. Gewoon ouderwets, met een tastbare pop onder hun handen. Maar terwijl ze zich over de pop buigen, vervoert de VR-bril ze naar een donkere steeg en moeten ze roepen – hardop – om een defibrillator. Of de persoon in nood is een moeder die plat op de grond ligt in haar eigen huiskamer. Moet de student haar reanimeren met huilende kinderen om zich heen. „Dat gehuil doet iets met je”, zegt Koedijk. „Ze oefenen hun vaardigheden onder totaal andere omstandigheden.”

„Zal ik de tremor uitzetten?”, vraagt Bergkamp. „Graag”, zegt Voet en hij ontdoet zich van zijn uitdossing. „De tremor vond ik het hinderlijkst”, concludeert hij. „En de bril.” Het klaslokaal bevindt zich op de eerste verdieping van een pand met beneden een filiaal van de Dirk. „Ik denk niet”, zegt Voet, „dat ik met dit pak de trap naar de supermarkt zou durven nemen. Dan kies ik toch voor de lift.” Bergkamp: „En dat terwijl we altijd tegen ouderen zeggen dat ze meer moeten bewegen!”