Van Miles’ erfgoed tot nieuwe game changers: artiesten dragen 50 jaar North Sea Jazz de toekomst in

Het was feestelijke nostalgie waarmee North Sea Jazz zijn vijftigste jaar vierde. Op de festivalpleinen in de zon en bij de fototentoonstellingen haalden bezoekers herinneringen op. Wanneer was jij hier voor het eerst? Welk concert maakte de meeste indruk? De antwoorden kwamen met een gelukzalige glimlach. Ik zag Miles Davis nog. B.B. King. Alicia Keys. Diana Ross.

Van het ambitieuze idee van oprichter Paul Acket tot het internationale fenomeen dat het inmiddels is, van de gouden beginjaren in het Haagse Congresgebouw tot Rotterdam Ahoy: tussen oude festivalposters viel volop te mijmeren. Op de grote videoschermen naast de podia verschenen persoonlijke herinneringen van bezoekers aan legendarische momenten uit eerdere edities. Wie wilde, kon grasduinen in de programma-archieven van een halve eeuw North Sea Jazz.

Maar het festival met zijn zeventien podia in en rond Rotterdam Ahoy voelde weinig voor een larmoyant jubileum vol terugblikshows. Het gouden lustrum bleef bescheiden. De echte viering zat niet in het verleden, maar in de muziek zelf: de voortdurende stroom van nieuwe ideeën die North Sea Jazz al vijftig jaar kenmerkt. Van intieme, gloedvolle jazzklanken en vrije improvisatie tot overrompelende funk, soul en grote popshows; van oude meesters tot jonge artiesten die nieuwe richtingen verkennen.

Natuurlijk kregen de muzikanten die de traditie hebben gevormd hun plek. Tachtigers als saxofonist Charles Lloyd, trompettist Wadada Leo Smith, pianist Kenny Barron, drummer Han Bennink en saxofonist Hans Dulfer vertegenwoordigden verschillende hoofdstukken uit de jazzgeschiedenis. Toetsenist Herbie Hancock werd als jazzarchitect gemist. Het kleurrijke Sun Ra Arkestra hield de geest van de avant-garde springlevend.

De blik bleef echter vooral gericht op nieuwe game changers: artiesten die vanuit hun eigen hoek laten horen hoe breed jazz inmiddels is geworden.

Artist in residence Cécile McLorin Salvant bleek een perfecte gids door het vocale landschap. In meerdere optredens liet de Frans-Amerikaanse zangeres horen waarom zij tot de meest bijzondere stemmen van haar generatie behoort. Met een uitzonderlijke vocale lenigheid en een theatrale voordracht waarin humor, ironie en expressieve mimiek vanzelfsprekend samenvloeien, maakte zij van elk nummer een kleine scène.

Artist in residence Cécile McLorin Salvant tijdens een concert op vrijdag, tijdens North Sea Jazz.

Foto Andreas Terlaak

Onverschrokken improvisatie

Blazers bepaalden nadrukkelijk het geluid van het weekend. Niet toevallig: de honderdste geboortedag van twee overleden jazztitanen, Miles Davis en John Coltrane, vormde een rode draad in de programmering.

Isaiah Collier gaf een van de meest overrompelende concerten van het festival. Zijn spel was messcherp, zijn podiumprésence magnetisch. Pas een twintiger, maar met het gezag van een veteraan. In zijn vurige interpretaties van composities van John Coltrane liet hij horen hoe levend de traditie van de spiritual jazz nog altijd is, zonder ook maar een moment in imitatie te vervallen.

Na een lange, onverschrokken improvisatie met saxofonist Tomoki Sanders kreeg Collier een ovationeel applaus. Sanders, de eigenzinnige zoon van de legendarische saxofonist Pharoah Sanders, had eerder al zijn eigen visitekaartje afgegeven met een veelzijdige set waarin ook al de geest van Coltrane rondwaarde en gastfluitist Shabaka Hutchings meespeelde. In Colliers en Sanders’ zinderende avant-gardedialoog samen spatten de vonken ervan af: een spervuur van noten. Bewonderenswaardig was ook dat de twee in de bloedhete zaal niet bezweken onder de fysieke inspanning.

Links: Esparanza Spalding. Rechts: Tomoki Sanders.

Ook de bassisten drukten nadrukkelijk hun stempel op North Sea Jazz. De bas was in vertrouwde handen bij grootheden als Christian McBride en Larry Grenadier. Zingende bassisten Esperanza Spalding en Thundercat bewezen opnieuw dat een bassist allang niet meer alleen de fundering van de muziek vormt. Spalding doet dat met haar zingende, melodische stijl; Thundercat met zijn glitterende gouden zessnarige basgitaar, waarmee hij vanaf de eerste seconde zulke overdonderende, sprintende lijnen op het publiek afvuurde, dat hele rijen op de tribunes zich snel uit de voeten maakten.

Spanjaard Vincen García vertegenwoordigde de nieuwe generatie. En in de Maas keek het publiek uit naar de outsider: het North Sea Jazz-debuut van Flea. De bassist van de Red Hot Chili Peppers, al decennialang een elastiek op het podium, kiest nu voor jazz. Met onder meer gitarist Jeff Parker in zijn band was hij op bas de funky verhalenverteller die hij altijd is geweest. Op trompet, tegen het beeld van een opkomende maan, klonk hij zoekende: zijn liefde voor jazz is hoorbaar, maar een eigen stem op het instrument lijkt hij nog te moeten vinden.

Een paar zalen verder trok in de bomvolle Nile Marcus Miller als verwacht een mensenmassa met We Want Miles, zijn eerbetoon aan Miles Davis. Met oudgedienden uit Davis’ bands – Bill Evans op saxofoon, Mino Cinélu op percussie en Mike Stern op gitaar – naast een jongere generatie, onder wie trompettist Russell Gunn, stond een indrukwekkende bezetting op het podium.

„Applaus voor Miles”, wilde Miller. Hij herinnerde eraan hoe Davis bij iedere nieuwe muzikale koers op weerstand stuitte. „He loved updating his music.” Daarmee raakte hij onbedoeld ook de kern van deze jubileumeditie van North Sea Jazz. Net als het festival zelf keek de trompettist liever vooruit dan achterom.

Het werd precies het soort Miles-ode waar liefhebbers voor kwamen: strak gespeeld, virtuoos en vol herkenbare Davis-momenten van platen We Want Miles, Porgy and Bess en Amandla tot de revolutionaire klankwerelden van Bitches Brew.

In de jazzroute was er ook groot succes voor componist en arrangeur Tijn Wybenga. Met zijn Brainteaser Orchestra, bestaand uit louter bandleiders, en in samenwerking met gitarist Pat Metheny sloeg hij een ware homerun in de Amazon. Voor de vijftigste verjaardag van Bright Size Life, Metheny’s baanbrekende debuutalbum, haalde Wybenga de composities uit elkaar om ze vervolgens opnieuw op te bouwen: speelse, intelligente arrangementen waarin bekende lijnen onverwacht nieuwe vormen aannamen. Met een verbluffende lichtheid en souplesse vloog het orkest door de muziek. De complexe structuren kregen iets vanzelfsprekends – heel imponerend.

Elk moment verrast worden

De tweede dag van North Sea Jazz stond in het teken van crossover-artiesten: muzikanten die zich niet laten opsluiten in één genre. De expressieve Spaanse zangeres Estrella Morente verbond jazz met flamencotradities. Ronald Snijders bracht zijn eigenzinnige mix van jazz en Surinaamse invloeden.

Een prettige vernieuwing van deze feesteditie was de nieuwe opzet van de Congo-tent. Naast het altijd levendige Congo Square, waar het hele weekend muzikanten op kleine podia jamden terwijl de geur van kruidige kip en ander barbecuevlees over het terrein trok, bood de nieuwe tent meer ruimte en verkoeling. Stijlen vloeiden er voortdurend in elkaar over.

Er werd gedanst op de wervelende bluesrock van de 19-jarige gitaarsensatie Grace Bowers uit Nashville, op de soepele salsa en flamenco van de Cubaanse zanger en bandleider Alain Pérez en op de strakke West-Afrikaanse riffs, ritmes en pulserende percussie van de Senegalese Cheikh Lô.

Afrikaanse scenes en sterren waren sowieso sterk vertegenwoordigd in de poproute van deze jubileumeditie. Van Youssou N’Dour tot Adekunle Gold: de verbinding tussen Afrikaanse muziek, pop en hedendaagse urban sounds was nadrukkelijk aanwezig. Hoogtepunt was Burna Boy, die zaterdag als gedroomde afsluiter de zaal in beweging kreeg met een pulserend Afro-fusion-spektakel. Hij schakelde moeiteloos tussen ingetogen momenten en stuiterende uitbundigheid.

En ook de intieme, spiritueel geladen show van de Frans-Senegalese Anaiis maakte indruk. Fatoumata Diawara bracht vervolgens een warm en voortdurend reagerend samenspel met haar band, waarin haar kleurrijke stem soepel communiceerde met strakke ritmes en gloeiende gitaartonen.

De kleurrijke stem van Fatoumata Diawara communiceerde soepel met de strakke ritmes en gloeiende gitaartonen van haar band.

Foto Andreas Terlaak

Rondlopen op North Sea Jazz betekent elk moment verrast kunnen worden. In de centrale hal, tussen de eet- en merchandisestands, trok rapper Black Thought met zijn watervlugge rapskills moeiteloos een publiek om zich heen. Even daarvoor klonk in een klein zaaltje de opzwepende mengeling van experimentele jazz en elektronische muziek van Y.O.P.E. & Avvnt MM. Maar de lichtvoetige pop van Charlie Puth voelde veel te bleekjes voor North Sea Jazz. En ook de ingelaste boeking van hiphopformatie De La Soul was matig en kon de magie van hun succes in de jaren negentig niet volledig terugbrengen.

De absolute sensatie van dit weekend op popgebied was het optreden van vintagesoulfenomeen Sienna Spiro (21), een superster-in-wording die inmiddels al immense podia uitverkoopt maar op haar „droomfestival” North Sea Jazz optreedt in de altijd sterk gecureerde intieme Darling-zaal. Ze droeg haar nummers live met haar overrompelende hese vocalen en vulde haar nog summiere oeuvre aan met opvallend sterke en eigenzinnige covers van Lauryn Hill, The Black Crowes en jazz-standard ‘Autumn Leaves’. 

Links: rapformatie De La Soul. Rechts: de 19-jarige gitaarsensatie Grace Bowers.

Zoals altijd was de souldelegatie sterk: zoals de futuristische elektronische r&b van kwn, het krachtig aanzwellende falset van frisse neo-soulzanger Jalen Ngonda, en de stevige soul-met-hiphop-hartslag van Joy Crookes waarbij het publiek ontspannend meedeinde op de hard klappende funky drums.

De bezoekers kwamen herinneringen ophalen. Maar het levende bewijs van de kracht van het festival komt niet uit de archieven, maar van de podia: in nieuwe stemmen, onverwachte ontmoetingen en muziek die zich nog altijd blijft vernieuwen.