Ecologen: een gezonde economie kan niet zonder een gezonde natuur

De zakenwereld en de natuur: gevoelsmatig liggen ze niet altijd op dezelfde golflengte. Maar economie en ecologie zijn onlosmakelijk met elkaar verweven, schrijven de auteurs van een nieuw IPBES-rapport dat maandagmiddag in Manchester werd gepresenteerd. „Elk bedrijf is afhankelijk van biodiversiteit, en elk bedrijf beïnvloedt biodiversiteit” – en dat bedoelen ze niet alléén in negatieve zin.

Want ja, de groei van de wereldeconomie is tot nu toe weliswaar hand in hand gegaan met een immense achteruitgang in soortenrijkdom, maar de in totaal tachtig experts uit 35 verschillende landen zien ook kansen voor de zakenwereld om de biodiversiteitscrisis een halt toe te roepen. In hun rapport noemen ze meer dan honderd acties die bedrijven kunnen uitvoeren om de natuur een handje te helpen, variërend van het gebruik van duurzame producten tot het opstellen van ethische bedrijfscodes of het financieel ondersteunen van natuurbehoudsprojecten.

Er worden in het rapport geen specifieke (dier-)soorten genoemd die baat kunnen hebben bij de maatregelen. Wel roepen de onderzoekers op tot het verzamelen van meer locatie-specifieke data, bijvoorbeeld over beschermde soorten in het gebied waar een bedrijf actief is. Ook staan er enkele case studies genoemd over onder andere samenwerking met lokale vissers en het verbeteren van de natuurlijke bestuiving van koffieplanten.

IPBES is in 2012 opgericht als ‘intergouvernementeel platform voor biodiversiteit en ecosysteemdiensten’ om een vinger aan de pols te houden bij internationaal natuurbeleid. Wetenschappelijke experts van de diverse lidstaten schrijven gezamenlijk rapporten over belangrijke, aan biodiversiteit gerelateerde thema’s. Vervolgens komen ze bijeen om die teksten goed te keuren: in de eerste week van februari stond in Manchester zodoende de ‘biodiversity & business-assessment’ op de agenda. In totaal zijn er 153 lidstaten bij IPBES aangesloten, al overwegen de Verenigde Staten om eruit te stappen.

Verlies van biodiversiteit vormt een risico voor álle sectoren van onze economie, inclusief werkgelegenheid, volksgezondheid en welzijn, benadrukt ook milieueconoom Marije Schaafsma van het Instituut voor Milieuvraagstukken. Zij is als een van de hoofdauteurs aan het rapport verbonden. „Om dat te veranderen moeten niet alleen perverse prikkels worden weggenomen, zoals het subsidiëren van economische activiteiten die milieuvervuiling veroorzaken, maar zijn er juist ook stimulerende randvoorwaarden nodig zoals duidelijke regelgeving en prikkels voor duurzaam ondernemen.” 

Organiseer bewustwordingscampagnes

De kennis om effecten van bedrijven op de natuur te analyseren is er allang, zegt ook bioloog Mark van Oorschot die vanuit het Planbureau voor de Leefomgeving meeschreef aan het IPBES-rapport. „Die hebben we nu samengevat in het rapport, waarmee we aan bedrijven laten zien hoe ze hun relatie met natuur in beeld kunnen brengen en op welke fronten ze allemaal actie kunnen ondernemen. Dat is heel breed, variërend van regelgeving tot technologie tot kennisoverdracht.” Met betrekking tot dat laatste punt worden bijvoorbeeld als acties genoemd: ‘Organiseer bewustwordingscampagnes voor het brede publiek over biodiversiteit en duurzaamheid’ en ‘betrek inheemse bevolkingen bij besluitmakingsprocessen’.

Voor de totstandkoming van het rapport heeft Van Oorschot onder meer gekeken naar hoe beschikbare methoden tot nu toe zijn gebruikt door bedrijven wereldwijd. „In het merendeel van die bedrijfsrapportages wordt de term biodiversiteit nog niet eens genoemd. En als het er al over gaat, dan blijkt dat ze maar heel beperkt actie ondernemen om daadwerkelijk de biodiversiteit te verbeteren. Er wordt dus vooral gerapporteerd en nog maar weinig geacteerd. Op dat vlak is dus veel winst te behalen.”

Transparantie en rapportageplicht

Om daadwerkelijk tot actie over te gaan is betrokkenheid van álle partijen nodig, voegt hij toe. „Dus niet alleen bedrijven en financiële instellingen maar ook overheden. In het verleden was het vaak vrijwillig om al dan niet te rapporteren over de eigen duurzaamheidsmaatregelen; inmiddels is er wel regelgeving met betrekking tot transparantie en rapportageplicht. Maar aan de effectiviteit ervan wordt getornd, bijvoorbeeld doordat lang niet alle grote bedrijven hoeven mee te doen. Dan kun je geen goede vergelijkingen maken.”

Uiteindelijk zullen de bedrijven zelf ook voordeel ondervinden van een beter biodiversiteitsbeleid, onderstreept Van Oorschot. „Maar bedrijven zijn voor zóveel van de natuur afhankelijk – denk alleen aan grondstoffen, energie en landgebruik. Voor een gezonde economie is gezonde natuur onontbeerlijk.”

Om greenwashing te voorkomen is het wel belangrijk dat bedrijven niet aan cherry picking gaan doen en alleen de acties uitkiezen die hen goed uitkomen. Richtlijnen en monitoring zouden kunnen helpen bij implementatie van de maatregelen, aldus het rapport.