‘Hoe vaak moet het nog misgaan?’ Ombudsman eist ingrijpen bij vuilstort Bonaire

3 uren geleden 2

Sluit de afvalstort op Bonaire. En wel onmiddellijk. Die oproep doet de Nationale Ombudsman voor de tweede keer in zes maanden. In een brief aan de Tweede Kamer stelt ombudsman Reinier van Zutphen dat niet alleen het lokale bestuur van Bonaire verantwoordelijkheid moet nemen, maar dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) per direct moet ingrijpen. „Hoe vaak moet een situatie als ernstig worden bestempeld voordat het tot actie leidt?” zegt Van Zutphen.

De brief komt kort voor een debat in de Tweede Kamer, deze donderdag. Ook begon de ombudsman eind januari een formeel onderzoek naar het handelen van het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) in deze kwestie, naar aanleiding van een klacht van een omwonende. Centraal staat de vraag of het OLB zijn zorgplicht heeft geschonden door burgers onvoldoende te beschermen tegen ernstige gezondheids- en veiligheidsrisico’s.

De vuilstort veroorzaakt al jaren grote problemen op Bonaire. Regelmatig breken er branden uit, waarbij rook met gevaarlijke stoffen vrijkomt en omwonenden moeten worden geëvacueerd. Metingen van onder meer het RIVM lieten verhoogde concentraties van onder andere dioxines en lood zien. Bewoners melden al jaren gezondheidsklachten, maar structureel en onafhankelijk onderzoek naar de langetermijneffecten bleef tot nu toe uit.

Ontluisterend beeld

Tijdens een technische briefing in de Tweede Kamer schetste de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vorige week een ontluisterend beeld. „Situaties van deze omvang heb ik recent niet gezien”, zei inspecteur-generaal Mattheus Wassenaar, in antwoord op vragen van ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder. „Er leeft een stevig beeld dat zoiets in Europees Nederland niet zou blijven voortbestaan”, voegde Ceder toe. Bij de briefing waren slechts drie Kamerleden aanwezig: twee van D66 en één van de ChristenUnie.

In inspecties in 2024 en 2025 concludeerde de ILT dat sprake was van ‘taakverwaarlozing’ door het OLB. In het recentste rapport staat dat de situatie „onverminderd zorgwekkend, complex en daardoor nog urgenter” is geworden. De ILT kan wettelijk niet zelf handhavend optreden op het gebied van milieu, maar houdt toezicht op het lokale bestuur. Een eerdere ingreep bij de vuilstort via de Rijksvertegenwoordiger, de vertegenwoordiger van Den Haag op het eiland, werd na een juridische procedure teruggedraaid, waardoor de verantwoordelijkheid opnieuw bij het OLB ligt.

Volgens Van Zutphen is 2028 juist te ver weg en moet nu worden ingegrepen

Afgelopen november werd afgesproken dat de vuilstort uiterlijk in 2028 moet sluiten. Ook zegde het Bestuurscollege van Bonaire een investering toe van 6,1 miljoen dollar (5,2 miljoen euro) om de boel op orde te krijgen, daarbij geholpen door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), om de urgentste risico’s voor volksgezondheid, natuur en milieu aan te pakken. Eerdere sluiting zou volgens demissionair staatssecretaris Eddie van Marum (BZK, BBB) niet mogelijk zijn.

Volgens Van Zutphen is 2028 juist te ver weg en moet er nu iets gebeuren. Bovendien staat de vuilstort niet op zichzelf. In een recent rapport oordeelde hij al dat het OLB tekortschiet bij het optreden tegen illegale afgravingen voor diabaas, een grondstof voor de bouw. In de diepe kuilen die daarbij ontstaan, wordt afval gedumpt. Ook daar voelen bewoners zich genegeerd. „Het patroon is steeds hetzelfde”, concludeert de ombudsman.

Al sinds 2018 ontvangt Van Zutphen klachten over de vuilstort. „Er is steeds weer brand. Dan volgt er weer een onderzoek, maar we weten al lang wat hier misgaat”, zegt hij. Volgens de ombudsman is het probleem inmiddels te groot geworden voor het eiland alleen. „Daarom moet I&W nu verantwoordelijkheid nemen. Je kunt niet duizenden mensen op een eiland jarenlang in een ongezonde leefomgeving laten wonen.”