Leerdam rijdt met ‘kunstwerk van een rit’ naar het goud waar ze jaren naartoe werkte

Toen de laatste tonen van het Wilhelmus klonken, haalde Jutta Leerdam diep adem. Er volgde geen vreugdesprong, geen oerkreet of ander groot gebaar. Alleen een heel klein kushandje, terwijl haar andere hand de gouden medaille om haar nek vasthield. Alsof ze nu pas besefte wat ze zojuist had gedaan. 

Dit had niemand verwacht, of althans: niet meer. Want dat Leerdam topfavoriet was voorafgaand aan de 1.000 meter, daar was men het wel over eens. Maar ook over het feit dat Femke Kok twee ritten eerder een geweldige tijd neer had gezet – 1.12, 59, een nieuw olympisch record.

„Ik dacht dat ik wel een goede kans had”, zei Kok na afloop. Zo snel had Leerdam immers nog nooit gereden op een Europese (laagland-)baan. Maar, zei ze ook, „ik was niet overtuigd. Want ik weet dat zij tot grote dingen in staat is”.

In de laatste rit lag alle druk bij Leerdam. Over zichzelf afgeroepen met haar goede prestaties eerder dit seizoen. Maar ook omdat ze meermaals had laten blijken dat ze met niets minder dan een olympische titel genoegen nam.

Die plek op het hoogste podium past bij Leerdams status, die de cult van schaatsen in Thialf, Kleintje Pils en warme chocomel met slagroom al jaren is ontstegen. Ze heeft 5,3 miljoen Instagramvolgers, vloog in een privéjet met sushi op tafel naar deze Winterspelen en deelt met haar verloofde Jake Paul, een wereldberoemde influencer, op sociale media zorgvuldig geselecteerde inkijkjes in haar leven. 

Individuele route naar Milaan

Maar de 27-jarige Leerdam blijft ook een geweldig getalenteerde schaatsster, die als geen ander de kracht uit haar grote lijf op het ijs kan omzetten in snelheid. Ze werkte jarenlang hard en gedisciplineerd toe naar dit moment.

Vier jaar geleden won Leerdam zilver achter de Japanse Miho Takagi, die nu derde werd op gepaste afstand. Toen begon Leerdam te schelden, omdat ze in haar eerste volle ronde een misslag had gemaakt waarna ze met haar hand aan het ijs moest. Uiteindelijk was het gat met Takagi 0,64 seconde. Daarna was Leerdam, toen 23, toch wel blij met zilver.

Dat was dit keer niet genoeg, zoveel was wel duidelijk. Leerdam werd in de afgelopen jaren drievoudig wereldkampioen op de 1.000 meter, won het WK sprint, en pakte talloze EK-titels.

Leerdam begon deze olympische cyclus nog in dienst van de Jumbo-schaatsploeg onder coach Jac Orie, maar ging daar in 2024 weg. Ze werd daar na eigen zeggen sportief te weinig uitgedaagd. Daarnaast speelde haar enkel haar parten, die zo nu en dan pijnlijk ‘vast’ kwam te zitten waardoor Leerdam haar kracht niet kwijt kon op het ijs.

In plaats daarvan koos ze voor de „individuele route”, schreef ze op Instagram. „Dit is voor mij het beste. Keihard werken en uit mijn comfortzone.” Ze keerde met haar besluit terug naar een beproefd concept: in 2021 en 2022 had ze samen met haar toenmalige vriend Koen Verweij een eigen team gehad. Ook de coach van toen haalde ze terug: de Nederlands-Oekraïense Kosta Poltavets.

Zo volgde Leerdam volledig haar eigen, zelden vertoonde route naar deze Winterspelen. Na een wisselvallig eerste solojaar bleek ze dit jaar haar topvorm teruggevonden te hebben. Haar enkel wist ze ‘los’ en pijnvrij te krijgen. In de wereldbeker won ze drie van de vier wedstrijden waaraan ze meedeed; bij de laatste internationale wedstrijd voor Milaan liet Leerdam met een baanrecord Takagi en Kok ruim achter zich.

Verloofde met JD Vance op tribune

De laatste weken voor de Spelen wilde Leerdam vooral in haar „bubbel” kruipen op zoek naar haar „hyperfocus”, zoals ze dat zelf omschrijft, zonder afleiding en energieverspilling.

Media wilde ze niet meer (kort) te woord staan; toch gebruikelijk op grote toernooien als de Olympische Sspelen. Dat willen sporters wel vaker niet, maar dat Leerdam tegelijkertijd wel alle tijd nam om mee te werken aan filmpjes die NOC-NSF op sociale media verspreidde, wekte wrevel. Belangenvereniging NSP diende namens de nationale sportpers een klacht in bij de sportkoepel.

Daarop veranderde Leerdam van gedachten, verscheen voor de camera’s van de NOS, maar raakte geïrriteerd toen er naar de onorthodoxe behandeling van haar enkel – met een hamer – werd gevraagd. Ze wisselde geen woord meer met de media.

Intussen leek haar verloofde haar wens om rust niet te hebben geregistreerd. Paul verscheen vorige week in Milaan met een bos grote rozen voor Leerdam, ging vervolgens pontificaal naast de Amerikaanse vicepresident JD Vance, nog uitgefloten tijdens de openingsceremonie, op de tribune zitten bij een ijshockeywedstrijd en verklaarde op platform X migratiepolitie ICE te steunen. „Als je ICE niet leuk vindt, mag je ook geen [noodnummer] 911 bellen als je in de problemen zit”, schreef hij.

Make-up rolde over haar wang

Zo was het allesbehalve kalm rond Leerdam de afgelopen dagen. Maar op maandag toonde Leerdam haar mentale kracht, die ze zelf vaak aanhaalt als een van haar sterke punten, aan het publiek in de omgebouwde congreshal – onder wie de koning en koningin en oud-IOC-president Thomas Bach.

Leerdam met haar coach Kosta Poltavets.

FOTO AFP

Leerdam opende hard, lanceerde zichzelf op de eerste kruising in de richting van haar concurrente Takagi, reed de snelste ronde van het veld en wist haar vaart tot op de finishlijn te behouden: 1.12,31. Haar coach Poltavets noemde het een „kunstwerk” van een rit. Dit was een perfecte race, zei hij. Het publiek, in groten getale in het oranje gekleed, beloonde haar met een staande ovatie. 

Direct na de finish greep Leerdam naar haar hoofd en barstte ze in tranen uit. Op de tribunes hield Jake Paul het ook niet droog. Een klein streepje zwarte make-up rolde langzaam over Leerdams wang naar beneden. Ze veegde het snel weg.

Ik heb de juiste keuzes gemaakt, ondanks dat heel veel mensen het misschien niet begrepen

„Dit is gewoon echt geweldig, ik kan het niet geloven”, zei Leerdam na afloop, haar gouden medaille bewonderend. Ze noemde het „zwaar”, zei dat ze nog nooit zoveel druk had gevoeld. „Maar onder druk gaat het wel beter, dus dat was fijn.” Ze had zich niet teveel aangetrokken van Koks snelle tijd. „Ik had er respect voor, maar ik wilde gewoon zo hard mogelijk rijden. Ik dacht: als ik dan niet harder kan, dan is het wat het is.”

Hier had ze het allemaal voor gedaan, zei Leerdam. „Ik heb de juiste keuzes gemaakt, ondanks dat heel veel mensen het misschien niet begrepen. Ik denk dat als ze deze medaille zien, ze het wel begrijpen.”