GroenLinks-PvdA staat open voor bezuinigen op de zorg, maar ‘zoals het er nu voor ligt, wordt het een njet‘

8 uren geleden 2

Een historisch hoog bedrag van zo’n 10 miljard euro, zoveel wil het nieuwe kabinet bezuinigen op de zorg om de stijgende kosten af te remmen. Alleen heeft het minderheidskabinet daarvoor steun van oppositiepartijen nodig en de meeste willen helemaal niet bezuinigen op zorg. Sterker, ze willen juist extra uitgeven. Deze week moet Sophie Hermans (VVD), in haar tweede week als minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de oppositie tijdens de begrotingsbehandeling zien te overtuigen. Vooral heeft het kabinet de steun van GroenLinks-PvdA hard nodig; zeker in de Eerste Kamer, waar de partij de grootste is. Dat wordt lastig. „Zoals het er nu voor ligt, wordt het een njet”, zegt Julian Bushoff, zorgwoordvoerder van de partij.

We zien nu vooral eigen bijdragen en bezuinigingen die lagere en middeninkomens treft. Dat is voor ons een no-go

Afgelopen jaren durfden politieke partijen hun handen nauwelijks te branden aan bezuinigingen op de zorg omdat dit electoraal een moeilijke boodschap is. Dat is nu anders. Het kabinet van D66, CDA en VVD heeft een reeks bezuinigingsmaatregelen bedacht die miljarden moet opleveren. Overigens stijgen de kosten de komende jaren gewoon door, ook als die allemaal worden ingevoerd – alleen minder hard.

Is het niet dapper dat een kabinet nu eindelijk wél durft te bezuinigen?

Bushoff: „Deze bezuinigingen zijn niet dapper, maar dom.”

De zorg kampt vanwege de dubbele vergrijzing (steeds meer oudere mensen die steeds ouder worden) met grote problemen: lange wachtlijsten, een groeiend personeelstekort, een uitdijende vraag en stijgende zorgkosten. „Alle verantwoordelijke partijen zien die uitdagingen”, zegt Bushoff. „We moeten hervormen, anders loopt het totaal vast. Maar ik zie nu vooral een enorme stapeling van eigen bijdragen en bezuinigingen die lagere en middeninkomens treft. Dat is voor ons een no-go.”

Het kabinet wil bijvoorbeeld een eigen bijdrage in de wijkverpleging en het eigen risico verhogen, waardoor de vraag naar zorg daalt. Dat is toch goed?

„Nee. De vraag blijft gelijk, alleen gaan lagere en middeninkomens zorg mijden omdat ze het niet meer kunnen betalen. Ze worden uitgeknepen. Dat leidt juist tot hogere zorgkosten op lange termijn, omdat mensen te laat naar de huisarts gaan. Dan komen ze met veel heviger problemen in het ziekenhuis terecht of komen ze helemaal langs de zijlijn te staan.”

Ondanks zijn kritiek op de voorgestelde „botte bezuinigingen” spreekt Bushoff, in navolging van partijleider Jesse Klaver, over „een uitgestoken hand”. Waar GroenLinks-PvdA in het verkiezingsprogramma nog jaarlijks 4,5 miljard extra aan zorg wilde uitgeven, spreekt Bushoff nu ook over besparingen. „Het is legitiem om te zeggen dat je de zorgvraag wil terugdringen en wil besparen, dat kan ook echt. Daar valt ook over te praten. Elke euro die je bespaart kun je uitgeven aan bijvoorbeeld sport, kansenongelijkheid of het aanpakken van schimmelwoningen.”

Bushoff noemt „sommige besparingen op de zorg best goed”. „Maar de volgorde is verkeerd. Het uitgangspunt lijkt nu: eerst opschrijven hoeveel geld je wil ophalen en daarna maar zien waar het schip strandt. Zonder na te denken wordt een groot bedrag weggehaald. Het is visieloos bezuinigen. Draai het om: kijk eerst naar maatregelen en ideeën die de zorg beter maken, daarna pas naar hoeveel dat bespaart. Dat levert ook geld op, daar ben ik van overtuigd.”

Wat is een voorbeeld van een goede bezuiniging?

„Neem de ongecontracteerde zorg. Het kabinet wil dat niet meer vergoeden. Ons uitgangspunt is ook dat je elke zorgaanbieder zou moeten contracteren. Als je maar rekening houdt met de onmisbare, kleinschalige aanbieders in de geestelijke gezondheidszorg, die vaak moeilijk een contract krijgen.”

Overal zie je perverse financiële prikkels; lichte, rendabele zorg wordt opgepakt, terwijl complexe problematiek elders terechtkomt

Bushoff wijst ook op de huishoudelijke hulp, die uit de Wet maatschappelijke opvang (Wmo) wordt gefinancierd. Daarvoor geldt nu een vast abonnementstarief van zo’n 20 euro per maand. Bushoff: „Logisch dat je daar iets aan wil doen. Maar het kabinet wil de huishoudelijke hulp rücksichtslos uit de Wmo halen, zodat vrijwel iederéén dat zelf moet gaan betalen. Geen goed idee. Maak de bijdrage dan inkomensafhankelijk, zodat hij voor iedereen toegankelijk blijft. Zo ging het tot een aantal jaar geleden ook.”

En snijden in het basispakket?

„Ik ga hier geen lijstje opnoemen van: dit kabinetsvoorstel kunnen we wel steunen en dit niet.”

Wilt u wel kritisch naar het basispakket kijken?

„Wij willen ook niet-effectieve of minder effectieve behandelingen uit het pakket halen, absoluut. Maar schrijf niet op voorhand al op wat het precies moet opleveren, voordat je hebt gekeken of het wenselijk en haalbaar is.”

Bushoff noemt ook de jeugdzorg. Hij is tegen het invoeren van een eigen bijdrage, een plan van het kabinet-Schoof dat het minderheidskabinet wil doorzetten. Zijn partij kijkt wel uit naar het wetsvoorstel om de reikwijdte van die zorg te beperken. „Een deel van de kinderen krijgt nu lichte jeugdzorg, wat eigenlijk helemaal geen zorg is. Bepaal wat wel en niet onder jeugdzorg valt, zodat je minder hoeft te bekostigen. Dat levert geld op. Het is vergelijkbaar met bijvoorbeeld de ouderenzorg of privéklinieken in de ziekenhuiszorg. Overal zie je perverse financiële prikkels: lichte, rendabele zorg wordt opgepakt, terwijl complexe problematiek elders terechtkomt.”

Het kabinet wil het meeste geld, bijna 6 miljard euro, ophalen door de voorgenomen verlaging van het eigen risico terug te draaien, en dat zelfs te verhogen van 385 euro naar 460 euro per jaar. Ook wordt het bedrag voortaan jaarlijks geïndexeerd.

Steunt u dat voorstel?

„Dat is onverstandig. Wij willen juist een verlaging, zo staat in ons verkiezingsprogramma.”

En als het kabinet voorstelt om het eigen risico niet te verhogen, maar te bevriezen op 385 euro?

„Ik zou zeggen: kom vooral praten met ons, dan zien we wat eruit komt. Daar ga ik nu niet op vooruitlopen. We kijken uiteindelijk naar de stapeling van de zorgkosten.”

Bushoff noemt ook maatregelen die het minderheidskabinet níét neemt, maar die volgens hem wel geld kunnen opleveren. Er kan veel meer worden gedaan aan zorgfraude, zegt hij. Hij wijst ook op het weinige geld dat wordt uitgetrokken voor preventie. Zo wordt de forse bezuiniging op pandemische paraatheid van het vorige kabinet-Schoof door dit kabinet niet teruggedraaid. Daardoor verdwijnt de in opbouw zijnde Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI), een soort crisiscentrum dat er onder meer voor moet zorgen dat de test- en vaccinatiecapaciteit en het bron- en contactonderzoek sneller kunnen worden opgeschaald.

Minister Hermans noemde vorige week, na afloop van de overdracht op het ministerie, haar opdracht meermaals „lastig” en „ingewikkeld”. Ze zei ook dat ze begrijpt dat er „water bij de wijn moet worden gedaan”.

Hoeveel water moet erbij, volgens u?

„Heel veel. Maar dit is ook een boodschap aan de oppositie: fakkel niet alleen de plannen van het kabinet af, kom ook zelf met ideeën die de zorg hervormen en geld opleveren. We hebben allemaal de verantwoordelijkheid de zorg beter te maken: het kabinet, de coalitie en de oppositie.”