Grootste onderzoek naar oud honden-DNA onthult wie de eerste honden van Europa waren

Een internationaal team van onderzoekers heeft ontdekt dat honden al minstends 14.000 jaar geleden gedomesticeerd werden en dat honden die in het pre-agrarische Europa leefden een aanzienlijke bijdrage hebben geleverd aan de genetica van honden die na de opkomst van de landbouw én vandaag de dag leven.

Honden zijn aan het einde van de laatste ijstijd gedomesticeerd uit grijze wolven, ze waren daarmee het eerste dier dat een nauwe band met mensen ontwikkelde, nog voordat mensen landbouw gingen bedrijven.

Onderzoekers weten niet zeker waar en hoe honden voor het eerst gedomesticeerd werden, en tot nu toe dateert het oudste directe genetische bewijs voor honden van slechts 10.900 jaar geleden. Het is doorgaans moeilijk om het DNA van oudere overblijfselen van hondachtigen (leden van de hondenfamilie) te analyseren, en ook botvorm alleen geeft niet altijd zekerheid of het om een hond of een wolf gaat.

DNA uit 216 skeletresten

In een studie die vandaag is gepubliceerd in het tijdschrift Nature heeft een internationaal team van onderzoekers geavanceerde genetische technieken ingezet in een grootschalig project om de identiteit van de vroegste honden van Europa te achterhalen.

Ze analyseerden DNA uit 216 skeletresten van hondachtigen, waaronder 181 monsters van vóór het Neolithicum (ongeveer 10.000 jaar geleden), dus uit een periode vóór de landbouw. ​​Deze monsters kwamen van vindplaatsen in heel Europa en omgeving. De onderzoekers gebruikten een techniek genaamd ‘hybridisatie-captatie’ om de hoeveelheid bruikbaar DNA te vergroten. Daarmee konden zelfs zeer oude en beschadigde DNA-fragmenten beter worden onderzocht. Dat stelde hen in staat om veel vroege honden te identificeren, waaronder een 14.200 jaar oude hond, één van de oudste honden ooit waarvan DNA met zekerheid is vastgesteld.

Leestip: Na 14.000 jaar domesticatie hebben honden dezelfde cognitieve vermogens als menselijke baby’s

Honden van wolven onderscheiden

De wetenschappers categoriseerden de monsters eerst in honden en wolven door te bepalen hoe sterk elk monster overeenkomt met een hedendaagse hond. Identificatie als hond of wolf was mogelijk voor maar liefst 141 van de 216 resten, wat opvallend veel is voor zulk oud materiaal, met enkele verrassingen. Een 13.700 jaar oud hondachtig dier uit België, dat eerder voor een hond werd aangezien vanwege zijn kleine formaat en sporen van menselijke ingrepen, werd geïdentificeerd als een wolf. Dit laat zien dat genetische gegevens belangrijk zijn om conclusies te bevestigen die gebaseerd zijn op het uiterlijk van de overblijfselen.

Het team bevestigde ook dat een eerder veronderstelde hond uit de Kesslerloch-grot in Zwitserland genetisch gezien daadwerkelijk een hond was. Met een leeftijd van 14.200 jaar is deze hond de oudste in dit onderzoek en een van de oudste ooit geregistreerd.x

Een gemeenschappelijke oorsprong voor oude hondenrassen in Europa

Eerder onderzoek van het team stelde dat honden afstammen van twee verschillende wolfbronnen: één uit Oost-Eurazië en één uit West-Eurazië. Met behulp van een model toonden de onderzoekers aan dat alle vroege Europese honden in deze studie hun oorsprong kunnen herleiden tot de oostelijke wolfbron, waarbij sommige ook een kleine genetische bijdrage van de westelijke wolfbron vertonen.

Dit nieuwe bewijsmateriaal suggereert dat Europese wolven geen aantoonbare bijdrage hebben geleverd aan de evolutie van honden, en dat vroege Europese honden niet onafhankelijk van honden in Azië zijn gedomesticeerd, aangezien beide hetzelfde afstammingsprofiel delen.

De Kesslerloch-hond vertoonde meer genetische overeenkomsten met Europese honden dan met Aziatische honden, wat erop wijst dat honden al ruim vóór 14.200 jaar geleden gedomesticeerd werden. Dat betekent dat er genoeg tijd was voor Europese en Aziatische honden om genetisch uit elkaar te groeien.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Heeft de landbouw de evolutie van honden beïnvloed?

De verspreiding van de landbouw in Europa ging gepaard met een grootschalige migratie van mensen uit Zuidwest-Azië in het Neolithicum. Door de afstamming van Europese honden te modelleren na de komst van de neolithische boeren, toonde het team aan dat de genetische veranderingen bij honden grotendeels overeenkwamen met de veranderingen in de menselijke genetica, zij het minder sterk uitgesproken.

Dit suggereert dat honden van lokale jager-verzamelaarsgroepen die al in Europa woonden, een aanzienlijke bijdrage hebben geleverd aan de genetica van hondenpopulaties die samenleefden met neolithische boeren. Genetische analyses van moderne Europese honden tonen aan dat ze nog steeds grotendeels op deze neolithische honden lijken, wat impliceert dat de meeste gangbare Europese hondenrassen ongeveer de helft van hun afkomst te danken hebben aan honden die in Europa leefden vóór de landbouw.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: