Heeft de lange arm van Teheran nu ook in Schoonhoven toegeslagen?

Bang is ze er niet van geworden, zegt de 38-jarige Parisa Kamali zondag op de Dam in Amsterdam, van de aanslag afgelopen donderdag op een Iraanse activist in Schoonhoven. Samen met enkele honderden Iraniërs demonstreert ze tegen het Iraanse regime tijdens een protest van de Nationale Raad van Verzet Iran (NCRI). De NCRI presenteert zich als een democratisch alternatief voor het Iraanse regime.

De Iraanse activist werd voor zijn woning neergeschoten. De 36-jarige man, ict-medewerker bij de politie, ligt in kritieke toestand in het ziekenhuis. De toedracht is nog onduidelijk, maar minister van Justitie David van Weel (VVD) liet blijken er rekening mee te houden dat Iran achter de aanval zit. „Het feit dat hij Iraans is, dat hij zich uitsprak tegen het regime, is iets wat we natuurlijk serieus moeten nemen”, zei Van Weel. 

Het zou niet de eerste keer zijn dat Iran achter een liquidatie of poging daartoe in Nederland zit. ,,Maar als we ons zelfs in Nederland de mond laten snoeren, dan kunnen we wel stoppen”, reageert Parisa Kamali gelaten. Ze is de dochter van Hassan Kamali, die naar eigen zeggen begin jaren tachtig drie jaar doorbracht in een Iraanse gevangenis vanwege zijn verzet tegen het regime van de toenmalige geestelijk leider van Iran, ayatollah Ruhollah Khomeini.

Honderden aanslagen

Hij demonstreert een eindje verderop op de Dam. Hassan Kamali zegt het gevaar van de lange arm uit Teheran als vanzelfsprekend te beschouwen. „Iran heeft al honderden aanslagen in het westen gepleegd, dus die dreiging is er altijd”, zegt hij. NRC bracht in 2024 zo’n twintig recente (pogingen tot) aanslagen in Europa met mogelijk Iraanse betrokkenheid in kaart. De neergeschoten activist in Schoonhoven is niet bekend bij de demonstranten op de Dam.

Het slachtoffer van de schietpartij in Schoonhoven was op meerdere internetplatforms actief. Op Instagram heeft hij ruim 40.000 volgers. Daar plaatste hij op 23 februari een filmpje waarin hij de Iraniërs opriep om in opstand te komen. Hij toonde zich een fanatieke aanhanger van Reza Pahlavi, zoon van de in 1979 verdreven Iraanse sjah, die na omverwerping van het regime naar Iran wil terugkeren.

„Al onze ogen moeten gericht zijn op de leider van onze overgangsperiode. En de leider van deze revolutie moet de Leeuw van de Zon zijn. De nationale revolutie van de Leeuw van de Zon. En de leider van deze revolutie is niemand minder dan Shahzad Reza Pahlavi”, zei de man in het filmpje.

Internetblokkades

Vanuit zijn ict-achtergrond gaf hij in een Telegramgroep tips aan activisten in Iran om internetblokkades te omzeilen. Ook vroeg hij zijn volgers de locaties door te geven van militaire konvooien, evenals de plaatsen waar bases van de Iraanse Revolutionaire Garde zijn gevestigd en de Basij-milities, die de Iraanse bevolking namens het regime onderdrukken.

Dit zou hem een interessant doelwit voor Iran kunnen maken. Onder tegenstanders van het Iraanse regime in Nederland brak eerder onrust uit, nadat ze bij pro-regime-demonstraties Iraniërs identificeerden die als ict’er bij grote Nederlandse bedrijven toegang zouden kunnen hebben tot bestanden met adresgegevens. Ze waren bang dat hun woonadressen zo makkelijk bij het Iraanse regime bekend zouden worden.

Iran is in Nederland al meerdere malen verantwoordelijk gehouden voor moordaanslagen en één poging daartoe. De laatste keer was in juni 2024. De Iraanse activist Siamak Tahmasbi ontsnapte in Haarlem aan een aanslag op zijn leven. Bij zijn woning werd een in Frankrijk wonende Tunesiër gearresteerd met een vuurwapen op zak. Het bleek dezelfde man te zijn wiens scooter was gebruikt bij een moordaanslag op een Spaanse politicus en Iran-criticus in november 2023 in Madrid.

Alarmknop

Net als de neergeschoten activist in Schoonhoven is de eerder in Haarlem verblijvende Tahmasbi een felle tegenstander van het Iraanse regime. Ook hij heeft een grote schare volgers op sociale media. ,,Ik wist dat ze iemand gingen sturen”, zei hij in de zomer van 2024 tegen NRC. „Na een eerdere inbraak in mei lag ik iedere nacht naar de camerabeelden van mijn voordeur te kijken. Toen op 6 juni eindelijk twee mannen verschenen, heb ik direct de alarmknop ingedrukt waarmee ik in contact stond met de politie”, zei hij.

Binnen enkele minuten wisten agenten in de buurt van Tahmasbi’s woning niet alleen de 38-jarige Tunesiër te arresteren, maar ook een 27-jarige Colombiaan. Na hun strafzaak in Nederland zouden zij worden overgebracht naar Spanje, vanwege hun vermoedelijke betrokkenheid bij de aanslag op de Spaanse politicus. In april vorig jaar beschuldigde de AIVD Iran ervan achter de moordpoging op Tahmasbi in Haarlem te zitten.

Al vele malen eerder maakte het Iraanse regime gebruik van criminele netwerken in Europa om aanvallen uit te voeren. Dit werd onder meer bewezen in een Duitse rechtszaak na een poging tot een aanslag op een synagoge in Bochum in november 2022. De opdracht kwam volgens de Duitse justitie van de voortvluchtige Duits-Iraanse crimineel Ramin Yektaparast, die in Teheran onderdak had gevonden. In ruil daarvoor zou Yektaparast, in opdracht van de Iraanse Revolutionaire Garde, een bevriende crimineel in Duitsland tot de misdaad hebben aangezet.

Cocaïnemaffia

De eerste aan Iran gelinkte liquidatie in Nederland vond plaats in december 2015 in Almere. Slachtoffer was Mohammad Reza Kolahi Samadi. Hij was in Iran ter dood veroordeeld vanwege een aanslag in Teheran in 1981, waarbij tientallen hoge functionarissen van de Partij van de Islamitische Republiek om het leven kwamen. Kopstuk van de Nederlandse cocaïnemaffia, Naoual F., werd in 2022 tot 23 jaar gevangenisstraf veroordeeld voor de moord op Samadi. Hij en zijn medepleger wilden niets over hun opdrachtgever prijsgeven.

Nadat in 2017 in Den Haag een andere tegenstander van het Iraanse regime werd vermoord, wees de AIVD Iran aan als vermoedelijke eindverantwoordelijke. De toenmalige AIVD-baas Dick Schoof sprak in 2019 uiteindelijk onomwonden van „de betrokkenheid van Iran bij de liquidaties”.