Het is twee keer zo vaak als vroeger levensgevaarlijk heet op aarde

De aarde warmt in rap tempo op en dat heeft heftige gevolgen voor het dagelijks leven in alle windstreken. Nieuw onderzoek laat zien dat we tegenwoordig twee keer zo vaak worden blootgesteld aan extreme hitte. Een hitte die zo bruut is dat normale activiteiten buiten levensgevaarlijk worden.

Sinds de jaren vijftig is het aantal dagen waarin zulke gevaarlijke omstandigheden voorkomen wereldwijd verdubbeld. “De meeste studies kijken naar de gevoelstemperatuur”, zegt onderzoeker Jennifer Vanos van Arizona State University. “Wij vroegen ons af: welke activiteiten kan een mens nog veilig uitvoeren onder deze omstandigheden?”

Wanneer hitte onleefbaar wordt

Het team introduceerde het begrip severe livability limitations. Dit zijn omstandigheden waarin de hitte en luchtvochtigheid zo heftig zijn dat zelfs lichte fysieke activiteit gevaarlijk wordt. Denk hierbij aan een situatie waarin je niets zwaarders kunt doen dan bijvoorbeeld het tuinpad vegen in de schaduw. Stap een was om een fysiologisch model te ontwikkelen dat inschat hoeveel inspanning mensen van verschillende leeftijden aankunnen, voordat hun lichaamstemperatuur oploopt tot gevaarlijke waarden. Vervolgens combineerden de onderzoekers dat model met wereldwijde gegevens over temperatuur en luchtvochtigheid tussen 1950 en 2024. Et voilà, zo konden ze berekenen hoeveel uren per jaar mensen aan zulke extreme omstandigheden worden blootgesteld.

Vooral ouderen zijn de sigaar

Vooral oudere mensen blijken zwaar te worden getroffen. Volwassenen tussen 18 en 40 jaar zitten tegenwoordig gemiddeld zo’n 50 uur per jaar in een situatie, waarin hitte hun dagelijkse activiteiten ernstig beperkt. In de periode 1950–1979 was dat nog ongeveer 25 uur. Bij mensen van 65 jaar en ouder is het verschil nog veel groter. Zij kunnen fysiek een stuk minder aan, een lichaam op leeftijd is minder goed in staat om warmte af te voeren. De teller stond voor 65-plussers in de tweede helft van de twintigste eeuw gemiddeld dan ook op zo’n 600 uur per jaar levensbeperkende hitte. Tegenwoordig is dat gestegen naar liefst 900 uur per jaar. “Als we doorgaan met het verbranden van olie, kolen en gas, zullen deze uitwassen alleen maar vaker voorkomen”, waarschuwt hoofdonderzoeker Luke Parsons van The Nature Conservancy. “Zeker nu de wereldbevolking steeds ouder wordt.”

Hitte-hotspots

De toename van levensbeperkende hitte is overal ter wereld te zien, in delen van Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Afrika, Europa, Azië en Australië. Maar Zuid- en Zuidwest-Azië springen er duidelijk bovenuit. In Qatar bijvoorbeeld steeg het aantal uren met extreme hitte voor jongvolwassenen van 382 uur per jaar in de periode 1950–1979 naar 866 uur tussen 1995 en 2024. Voor ouderen in Qatar ligt dat cijfer inmiddels boven 2.800 uur per jaar, ongeveer een derde van de tijd. En dan te bedenken dat de afgelopen tien jaar allemaal in het lijstje staan van de tien warmste jaren ooit gemeten. Ook in landen als Cambodja, Thailand en Bangladesh hebben ouderen tegenwoordig een kwart tot een derde van het jaar te maken met gevaarlijke hitte. Bovendien hebben veel mensen daar nauwelijks toegang tot airconditioning, koele gebouwen of andere manieren om de hitte te ontvluchten.

Een groeiend probleem

In 2024, het warmste jaar ooit gemeten, kreeg wereldwijd meer dan 43 procent van de jonge volwassenen en bijna 80 procent van de ouderen te maken met periodes waarin hitte en luchtvochtigheid het normale leven zwaar verstoorden. Zelfs in rijke landen is er niet genoeg bescherming voor kwetsbaren. Toegang tot koeling, goede infrastructuur en bescherming op de werkplek is lang niet voor iedereen weggelegd.

En dit is allemaal het gevolg van de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde. De teller staat nu op iets meer dan 1 graad Celsius stijging, maar het ziet er naar uit dat het kwik nog veel verder omhooggaat in de komende decennia.

De conclusie is duidelijk: als we onze gezamenlijke broeikasgasuitstoot niet snel beteugelen, dan zullen steeds meer delen van de wereld domweg te heet worden om er normaal te leven.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook De oceanen braken in 2025 alle hitterecords en Plant uit Death Valley blijkt een bijzondere truc te gebruiken om de extreme hitte te overleven. Of lees dit artikel: De kans op een hittegolf is nu 200 keer groter dan vroeger. En deze bedrijven zijn verantwoordelijk.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: