Het skelet van musketierD’Artagnan lijkt gevonden in Maastricht. Wordt dit een nieuwe toeristische attractie?

3 uren geleden 2

Loszittende vloertegels wezen in de Sint-Petrus-en-Pauluskerk in de wijk Wolder deze maand op twee verzakkingen. De aanpak van een ervan, op het altaar, kon wachten. Die van de tweede, voor het altaar, niet. Te gevaarlijk voor kerk- en voorgangers op deze plek, waar tijdens missen de heilige communie wordt uitgereikt en tijdens uitvaarten de kist van de overledene staat.

Jos Valke is diaken in de kerk van het in de loop der jaren aan Maastricht vastgegroeide dorp. Als gewijde lekendienaar mag hij onder meer voorlezen uit het evangelie, preken en dopen. Maar in dit geval was hij het die op de plek waar nu een groot gat gaapt, tegels lichtte. „Er kwam onmiddellijk een oude muur tevoorschijn. Dat verbaasde niet. Het is bekend dat op de plek van de huidige kerk, uit het einde van de negentiende eeuw, eerder een kerk heeft gestaan. Maar toen we de eerste botjes zagen, gingen de gedachten meteen uit naar de in 1673 voor de muren van Maastricht gesneuvelde D’Artagnan, van wie men al langer vermoedde dat hij wel eens in of rond onze kerk begraven zou kunnen liggen.”

Valke deed een melding bij de gemeente Maastricht. „Aan wat aanvankelijk een hersteloperatie voor ons klusteam leek, hing vanaf dat moment meteen een protocol van twaalf pagina’s.”

Aanval van de Zonnekoning in 1672

Lodewijk XIV, de Zonnekoning, viel de Nederlandse Republiek binnen in het ‘Rampjaar’ 1672. Hij liet de sterke vesting Maastricht aanvankelijk links liggen, maar toen Staatse troepen – de krijgsmacht van de Republiek der Nederlanden – vandaaruit Franse aanvoerlijnen aanvielen, werd hij alsnog gedwongen tot een beleg van de stad. Nauwelijks een week voor de inname werd Charles de Batz de Castelmore (1611-1673), graaf van Artagnan, bij de stadsmuur van Maastricht door een kogel getroffen. Een grote slag voor Lodewijk XIV, die als kind al door hem als lijfwacht was beschermd. De Franse koning beschouwde hem als zijn trouwste dienaar.

In de negentiende eeuw werd de graaf legendarisch, omdat schrijver Alexandre Dumas het personage D’Artagnan als vierde toevoegde aan zijn beroemde en talloze malen verfilmde roman De drie musketiers uit 1844. De personages waren gebaseerd op de echte musketiers, die binnen het Franse leger verantwoordelijk waren voor het beschermen van de koning.

Omdat de laatste rustplaats van de echte D’Artagnan niet werd vastgelegd, bleef het altijd speculeren. Wim Dijkman, voormalig stadsarcheoloog van de gemeente Maastricht, noemt twee recente voorbeelden waarbij een voormalig klooster op de Sint-Pietersberg bij Maastricht en een kapelletje in het Belgisch-Limburgse Kesselt zonder sterk bewijs werden aangewezen als dé plek.

Dijkman zelf werd een kwart eeuw geleden door de Franse D’Artagnan-biograaf Odile Bordaz aangewezen als de man die haar hoofdpersonage ooit zou gaan opgraven. „‘Jij moet het gaan doen’, zei ze. Ze wist alles over hem, behalve zijn laatste rustplaats.”

Als het D’Artagnan is, zal dat Maastricht veranderen

Zomaar gaan graven in de kerk waar de Zonnekoning tijdens het beleg zijn kamp had en dagelijks missen liet dienen, was echter uitgesloten. Deze maand werd Dijkman bij de plek voor het altaar geroepen en haalde hij met anderen de stoffelijke resten tevoorschijn. „Ik had het graag geheim gehouden, totdat DNA- en ander onderzoek uitsluitsel zouden geven over de identiteit. Nu weten we nog niets zeker. Al zijn de ogenschijnlijke ouderdom van de botten, een kogel in de borstkas, een Franse munt naast de resten én de plek ter hoogte van het gewijde altaar van de oude kerk, aanwijzingen dat het D’Artagnan zou kunnen zijn.”

Horecaondernemer in ruste Camille Oostwegel sr. mag zich al jaren captaine-lieutenant de la Compagnie des Mousquetaires d’Armagnac in Nederland noemen. De dood van D’Artagnan en het zoeken naar diens laatste rustplaats houden hem al ruim vijf decennia bezig. Nu mocht hij bij de opgravingen in de Sint-Petrus-en-Pauluskerk zijn. „Dat deed me veel.”

Ook Oostwegel houdt een slag om de arm. „Maar áls het D’Artagnan is, zal dat Maastricht veranderen. Het biedt toeristisch historisch enorme kansen. De figuur van D’Artagnan spreekt ook buiten Frankrijk enorm tot de verbeelding.”

Toen oud-Sovjetleider Michail Gorbatsjov in 2008 in Limburg was, sprak Oostwegel hem tijdens een lunch. „Toen het over het sneuvelen van D’Artagnan ging, wilde hij meteen het graf zien. Toen ik zei dat onbekend was waar dat lag, zei hij dat hij het wilde weten als het zou zijn gevonden. Dan zou hij terugkomen. Na afloop kreeg ik zijn telefoonnummer, voor als het zover zou komen.”

https://www.youtube.com/embed/tDr4zFtasrk

Terug naar Frankrijk?

Het is voorstelbaar dat de Fransen het lichaam van D’Artagnan naar eigen land willen halen. Maastricht heeft ook zo zijn wens richting Parijs: de stad zou graag een in 1794 door de Fransen geroofd skelet van een mosasaurus terug hebben. „Ik zou geen voorstander zijn van dat soort ruilhandel”, zegt Oostwegel, eerder jaren consul van Frankrijk in Limburg.

De gevonden stoffelijke resten zijn nu van de Nederlandse staat. „Dat voorkomt dat ze in geval van een eventuele verkoop van de kerk in de toekomst een andere eigenaar zouden krijgen”, legt diaken Valke uit. „Harde garanties hebben we niet gekregen, maar ons is wel toegezegd dat de botten terugkomen naar hier. Dat getuigt ook van verder respect voor de grafrust.”

Valke wil proberen de gekte binnen de perken te houden in het geval van een definitieve link aan D’Artagnan. Tegelijkertijd kan wat reuring geen kwaad. In Limburg worden in hoog tempo kerken aan de eredienst onttrokken. De Sint-Petrus-en-Paulus hoort daar vooralsnog niet bij. „Wolder is binnen Maastricht een echt dorp gebleven. In de kerk gebeurt tegenwoordig minder, maar activiteiten en verenigingsleven spelen zich wel bijna allemaal rond het gebouw af. Maar het valt niet te ontkennen dat D’Artagnan het openhouden economisch makkelijker kan maken.”