Jan staat het vaakst op de kieslijst – maar Peter trekt de kar

4 uren geleden 1

„ Zegt er iemand bij ons in de fractievergadering ‘Jan’, dan kijken er zes mannen op”, zegt Jan van der Sleen (66) uit Hoogeveen. Hij is de nummer drie van de lokale partij Gemeente Belangen Hoogeveen, ook wel „de Jannenpartij” genoemd. Van de 27 mannelijke kandidaten op de lijst heten er zes Jan.

1344 mannen met de roepnaam Jan hebben zich verkiesbaar gesteld voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezing. Dat is 2,2 procent van het totale aantal van 61.276 kandidaat-raadsleden. Landelijk heeft 1,8 procent als officiële voornaam Jan. Er zijn waarschijnlijk veel meer mannen die Jan als roepnaam hebben, maar zij staan officieel geregistreerd als bijvoorbeeld ‘Johannes’.

Naamkundige Gerrit Bloothooft, verbonden aan het Meertens Instituut, is niet verbaasd over de overvloed aan Jannen: de meeste gemeenteraadsleden zijn tussen de 40 en 60 jaar oud, wit en man. „De naam Jan was, toen zij werden geboren, heel populair”.

Roepnaam Jan komt van Johannes, tot begin jaren negentig de meest gegeven naam in Nederland. Johannes kent vele afgeleide roepnamen. Rond 1960 was de naam Hans trendy. Begin jaren zeventig, toen het Ajax van Johan Cruijff driemaal op rij de Europacup won, kreeg Johan schwung. Karin is, met 177 kandidaten de meest voorkomende naam voor vrouwelijke raadsleden. Bloothooft: „Karin was in de jaren zeventig enorm modieus”.

De naam Jan wordt al generaties lang doorgegeven van vader op zoon. „Die vernoemingsgewoonte was vrij strikt in Nederland,” zegt Bloothooft. Zo strikt dat de naam Jan binnen één gezin aan meerdere kinderen werd gegeven. Om verwarring te voorkomen werd er gesproken over Groot Jan of Klein Jan. Later kwamen dubbele namen zoals Jan Hendrik en Jan Willem. De ontkerkelijking en individualisering in de jaren vijftig bevrijdde veel mensen van de sociale en religieuze druk die achter de vernoemingsgewoonte zat. Daar begon de teloorgang van de Jan.

Jan Nabers (58), gemeenteraadslid voor het CDA in Zwolle, werd ook vernoemd: „Wij hebben een traditie van stamhouders, de oudste zoon krijgt de naam Jan. Mijn vrouw en ik wilden dat onze kinderen niet aandoen”. Hun zonen heten David Matthijs, Daniël Joran – wel Bijbelse namen maar geen Jan.

Jan Jensma (35) is fractievoorzitter voor Volt in Nijmegen. Hij kreeg zijn naam van zijn vader, die hem weer kreeg van zijn vader. Jensma is Fries voor ‘zoon van Jan’. „Mocht ik een zoon krijgen, dan wordt zijn tweede naam zeker Jan”, zegt Jensma. Niet de eerste naam, die mag zijn vrouw kiezen.

Dat de Jan langzaam uit de gemeenteraad zal verdwijnen is volgens Bloothooft „logisch en onvermijdelijk”. Welke namen komen daar voor terug? Puur op basis van de populariteit van gegeven namen wil de naamkundige wel een voorspelling doen: „Daan, Sem, Tim en Thomas maken een kans”. Maar ze zullen nooit meer met zovelen zijn als de Jannen in de afgelopen decennia.

‘Tactische mannen’

Wat typeert de Jan? „Jan komt van Johannes; God is genadig,” legt Jan Kloosterboer (48) lijsttrekker van de SGP in Apeldoorn uit. Als je die uitleg volgt kom je volgens Kloosterboer bij het prototype van de Jan uit: „Een Hollandse man, nuchter, gezond boerenverstand én een verbinder.”

In Zwolle staat Jan Nabers met vier andere Jannen op de lijst van het CDA. Nabers ziet een duidelijk archetype: „Onze Jannen zijn tactische mannen, die het verschil willen maken in de samenleving, die willen verbinden. We zijn allemaal directeuren, bestuurders, ondernemers. Maar ook mannen die met 70 of zelfs 80 jaar op straat staan te flyeren en samen een biertje drinken.”

Na twee termijnen als lijstrekker doet Nabers nu een stap terug, net als de andere Jannen van het CDA in Zwolle. Bij de komende gemeenteraadsverkiezingen is hij lijstduwer. Nabers: „Er moet altijd ruimte voor vernieuwing zijn, de Jan past een lagere plek op de lijst.” Dat gevoel is terug te zien in de kieslijsten. Het is de vraag hoeveel Jannen er daadwerkelijk in de gemeenteraad zullen komen, want ze staan relatief laag op de lijst. De Jan staat gemiddeld op de 17e plek.

Van de 2.896 lijsttrekkers heten er maar 38 Jan: 1,3 procent. De nummer één positie wordt, net als onder Nederlandse ceo’s, veruit het vaakst gevuld door een Peter. Maar liefst 51 Peters trekken komende periode de kar.

Voor het tellen van de Jannen is gebruik gemaakt van een dataset van Open State Foundation, die alle kieslijsten verzamelde.