Jongeren van gecompenseerde toeslagenouders nog altijd in problemen door studieschulden

4 uren geleden 1

Het zijn gitzwarte verhalen die lokale kinderombudsmannen hoorden van jongeren die gedupeerd werden door het Toeslagenschandaal. Sommigen raakten dakloos, kregen schulden of werden erg arm. Ze braken opleidingen vroegtijdig af en moesten werken in plaats van studeren om het gezin financieel overeind te houden.

De kinderombudsmannen zagen genoeg redenen voor het opvragen van cijfers in Den Haag. Want hoeveel van de gedupeerde jongeren hebben bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) geleend, en wat zijn hun schulden? Hun informatieverzoek werd om privacyredenen afgewezen. En de aangenomen motie met dezelfde vragen legde de Tweede Kamer naast zich neer.

In een reactie op de motie raadde Sandra Palmen, demissionair staatssecretaris van Herstel en Toeslagen (partijloos), aanvullende compensatie af. Ze benadrukte dat deze jongeren al „via compensatie aan de ouders worden vergoed”. Daarnaast wil de staatssecretaris geen „onterechte verwachtingen wekken bij deze jongeren”.

De kinderombudsmannen gingen zelf aan de slag en startten afgelopen najaar een meldpunt. Meer dan 1.800 jongeren reageerden met hun ervaringen op de online vragenlijst. Zo braken zij twee keer zo vaak hun opleiding af als een gemiddelde student. Vaak vanwege stress of om thuis financieel te kunnen bijdragen door te werken. Ruim de helft gebruikte de studielening bovendien om het gezin financieel te ondersteunen. Bijna 10 procent deed langer dan tien jaar over zijn opleiding.

Protestborden

De kinderombudsmannen uit Rotterdam-Rijnmond, Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Nijmegen vinden dat de politiek deze jongeren moet erkennen en compenseren. De resultaten van het meldpunt bundelden ze in het rapport Het is niet jouw (studie)schuld. Met protestborden met daarop ‘niet mijn schuld, wel mijn probleem’ overhandigden ze donderdag het rapport aan staatssecretaris Sandra Palmen (partijloos) en demissionair minister van Onderwijs Gouke Moes (BBB).

„Maar wat misschien nog belangrijker is dan cijfers, is hoelang de gevolgen van deze schulden deze jongeren achtervolgen”, zegt Coby van der Kooi, kinderombudsman van Den Haag en Leidschendam-Voorburg.

Kinderombudsman Coby van der Kooi van Den Haag en Leidschendam-Voorburg.

„Ze ervaren nog steeds dagelijks de impact van het Toeslagenschandaal”, zegt Van der Kooi. „Het gaat niet alleen om de studielening, maar ook om het behalen van een diploma op het niveau dat ze eigenlijk hadden aangekund.” Uit de resultaten van het meldpunt blijkt dat een derde van de jongeren een lager opleidingsniveau moest volgen vanwege de impact van het Toeslagenschandaal.

De schade die deze jongeren hebben opgelopen is veel groter dan de compensatie van maximaal 10.000 euro die kinderen van toeslagenouders kunnen krijgen

Deze schulden hangen nog steeds als een „molensteen om hun nek”, zegt de Nijmeegse kinderombudsman Yvette Nass. Zij stelt dat jongeren, net als hun ouders, slachtoffer zijn van de Toeslagensaffaire en dus ook als zodanig gecompenseerd moeten worden.

„De schade die deze jongeren hebben opgelopen is veel groter dan de compensatie van maximaal 10.000 euro die kinderen van toeslagenouders kunnen krijgen”, zegt Nass. Uit de vragenlijst blijkt dat bijna 20 procent van de gedupeerde jongeren een studieschuld heeft van meer dan 50.000 euro, landelijk is dit minder dan 10 procent.

„Hun ouders en eventueel de ex-partners worden genereus gecompenseerd: zij krijgen hun schulden en schade wél vergoed — ook eventuele studieschulden. Jongeren kunnen bij problematische schulden hulp krijgen van de gemeente, maar DUO-studieschulden worden door landelijke wetgeving niet als problematisch erkend”, zegt Nass.

„Er is bovendien een groot verschil met andere jongeren die een studielening zijn aangegaan. Terwijl zij het geld meestal voor zichzelf konden gebruiken, moesten deze jongeren het besteden aan het onderhouden van hun gezin. Hierdoor hebben zij niet alleen een deel van hun jeugd verloren, maar ook van hun toekomst.”

Relatie ouders en kinderen verstoord

De Haagse kinderombudsman Van der Kooi vult aan: „Kinderen worden doorverwezen naar hun ouders die wel zijn gecompenseerd. Maar uit [de reacties op] het meldpunt kwam vaak naar voren dat soms juist door de Toeslagenaffaire de relatie tussen ouders en hun kinderen verstoord is. In de kern miskent dit ook dat jongeren zelfstandig slachtoffer zijn.”

Veel jongeren durven geen toeslagen meer aan te vragen, ook al hebben ze daar recht op

„En ze missen toekomstperspectief. Deze jongeren krijgen nu niet de mogelijkheid om toch door te studeren of hun diploma te halen op het niveau dat ze hadden kunnen bereiken.”

Kinderombudsman Yvette Nass van Nijmegen.

Naast financiële schade is er volgens de ombudsmannen sprake van blijvend wantrouwen richting de overheid. „Veel jongeren durven geen toeslagen meer aan te vragen, ook al hebben ze daar recht op. Of ze durven geen nieuwe lening aan te gaan,” zegt Nass. „Ze hebben zelf ervaren dat de overheid hen niet helpt wanneer dat nodig is. Dat versterkt het gevoel dat ze er alleen voor staan. Dat wantrouwen zit diep.”

Teleurgesteld

„Wij zijn best teleurgesteld en geëmotioneerd weggegaan”, zegt Nass na afloop van het gesprek in Den Haag met de staatssecretaris en onderwijsminister. „Het komt erop neer dat ze het aanbod [de compensatie] voor deze jongeren voldoende achten. We hebben een luisterend oor gehad, maar het leidt niet tot een concrete verbetering”.

De kinderombudsmannen putten wel hoop uit het coalitieakkoord. „Daarin staat dat er een goede regeling moet komen voor de gedupeerde jongeren. Dus daar hebben we nog enige hoop op gevestigd, dat het íéts meer gaat worden dan wat ons nu is verteld. Maar dat is misschien ijdele hoop.”