‘Meer samenwerking met China kan westerse landen speelruimte geven’

8 uren geleden 1

Beijing is als diplomatieke bestemming in trek. Het recente bezoek van de Britse premier Keir Starmer volgde op dat van leiders uit Ierland, Zuid-Korea, Canada en Finland. In december kwam de Franse president Emmanuel Macron uitgebreid langs, eind februari staat het eerste bezoek aan China van de Duitse bondskanselier Friedrich Merz gepland. Tijdens zijn bezoek sprak de Canadese premier Mark Carney van een wereld die „op zijn kop staat”, en de noodzaak om op pragmatische wijze „nieuwe wegen” te vinden in de samenwerking met China.

In China wordt al het bezoek positief ontvangen, maar er is ook debat. Want wat betekenen al deze bezoeken van NAVO-leden en andere bondgenoten van de Amerikanen? Zeker als het gaat om landen waarmee de contacten de laatste jaren sterk verwaterd waren vanwege politieke spanningen – de Britten en Canadezen waren meer dan acht jaar niet in Beijing langs geweest op dit niveau. Er worden dan ook wenkbrauwen opgetrokken. Een bekende online opiniemaker, die verbonden is aan Chinese staatsmedia, vraagt zich af of China niet „te aardig” is voor deze landen, die nu opeens wél betere relaties willen. Begrip voor de behoefte van westerse landen om zich in te dekken tegen een „gevaarlijker Amerika”, vervolgt hij, is er in China natuurlijk wel.

Volgens Europa-expert Cui Hongjian, hoogleraar aan de Beijing Foreign Studies University, zijn de bezoekende leiders inderdaad op zoek naar „meer diplomatieke ruimte” en het uitstralen van onafhankelijkheid, maar hebben ze in de planning van deze bezoeken rekening gehouden met de Verenigde Staten. De bezoeken vinden plaats in de nasleep van de ontmoeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Chinese president Xi Jinping in Zuid-Korea in oktober, waar afspraken werden gemaakt voor een handelsakkoord tussen beide grootmachten. Sindsdien zijn de verhoudingen tussen China en de Verenigde Staten relatief stabiel. Woensdag telefoneerden de twee leiders nog met elkaar.

„Die stabiliteit heeft ruimte gecreëerd voor deze westerse landen om op zoek te gaan naar een nieuwe positie tussen China en de Verenigde Staten in. Dit is anders dan tijdens de regering-Biden, toen er vanuit de VS verwacht werd dat iedereen meeging in hun zogeheten anti-Chinabeleid”, legt hij uit.

Scenario voor de langere termijn

Dat betekent niet dat Trump blij is met de diplomatieke successen die China nu boekt. Na Carneys bezoek dreigde hij met extra invoerheffingen voor Canada als het land een handelsakkoord met Beijing zou sluiten.

Bovendien blijft de toekomst van de verhouding tussen China en de Verenigde Staten onzeker. Maar, denkt Cui, als de landen die nu langskomen merken dat ze baat hebben bij een betere relatie met China – economisch of geopolitiek – dan zal hun besluitvorming in de toekomst steeds onafhankelijker worden van het Amerikaanse standpunt over China. „Dat zou een nieuwe trend kunnen zijn. Je ziet dat Europa bezig is met het scenario voor de langere termijn, mocht de relatie tussen Europa en de Verenigde Staten niet herstellen. Meer samenwerking met China kan dan speelruimte geven.”

De Canadese premier Mark Carney en Xi Jinping op 16 januari.

De Britse premier Keir Starmer en Xi Jinping op 29 januari.

Tijdens de bezoeken van westerse leiders maakte president Xi veel indirecte verwijzingen naar de geopolitieke onrust, die crisisniveau bereikte toen Trump dreigde met een militaire overname van Groenland. Zo zei hij tijdens zijn ontmoeting met Starmer dat de wereld te maken had met ontsporende „machtspolitiek”, en dat samenwerking tussen andere machten nodig is om een terugkeer naar een „wet van de jungle” te voorkomen.

Cui: „Ik zie dat China het Westen steeds minder als een geheel beschouwt. Als Europa of Canada steeds onafhankelijker opereren van de VS, zal China ook gaan werken met meer afgestemd beleid.”

Diplomatieke speelruimte blijft klein

Juist voor veel Europese landen, en voor de Europese Unie, blijft de diplomatieke speelruimte relatief klein, zolang ze voor hun veiligheid afhankelijk zijn van de Verenigde Staten. Dat is bijvoorbeeld het geval voor Duitsland, dat economisch veel belang heeft bij de relatie met China, maar voor zijn veiligheid op Amerika is aangewezen. Anders dan Frankrijk en het VK is het geen kernmacht.

De afgelopen maand was er een kleine doorbraak in de relatie tussen China en de EU, toen Brussel afspraken publiceerde voor het vaststellen van minimumprijzen voor Chinese elektrische auto’s. De minimumprijzen, die per model worden vastgesteld, komen in plaats van Europese importheffingen op in China geproduceerde auto’s en zijn goed nieuws voor Chinese auto-exporteurs, die hier vorig jaar al op hoopten.

Toch verwacht Cui dat Merz, die zich profileert als Europese leider, later deze maand een voorzichtigere toon aan zal slaan dan Carney, of Starmer, die vol inzette op pragmatisme („of je het nu leuk vindt of niet, China doet ertoe voor het Verenigd Koninkrijk”) en daarvoor in eigen land veel kritiek kreeg.

De Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung, en Xi Jinping op 5 januari.

De Finse premier Petteri Orpo en Xi Jinping op 27 januari.

De Ierse premier Micheál Martin en Xi Jinping op 5 januari.

De veranderingen binnen de NAVO bekijkt China met interesse. De afgelopen decennia had China vooral veel kritiek op de alliantie, die het zag als een machtsinstrument van Amerika. Cui: „Maar als de NAVO meer terugkeert naar haar wortels van het beschermen van Europa met een focus op Rusland en een grotere rol voor de Europeanen, dan zou China’s perspectief erop veranderen.”

Intussen ondergaat China zelf grote turbulentie op militair vlak. In het weekend voor Starmers bezoek werd bekend dat twee topgeneraals, waaronder de hoogste militair, uit hun functie zijn gezet. Aan president Xi, ook opperbevelhebber, was tijdens de diplomatieke ontmoetingen niets af te zien, en de precieze redenen voor de zuivering blijven onduidelijk.