Met zijn speciale ‘muskietenvloot’ van kleine, snelle vaartuigen, zeemijnen en minionderzeeërs wil Iran de Straat van Hormuz voor langere tijd dichtgooien

4 uren geleden 1

Aanvankelijk leken het Iraanse speldenprikken, begonnen op 1 maart, de dag na de eerste Israëlisch-Amerikaanse luchtaanvallen op Iran. In de Straat van Hormuz werd die zondagochtend de olietanker Skylight, varend onder de vlag van het archipelstaatje Palau, een paar kilometer uit de kust van de Omaanse haven Khasab geraakt. Twee Indiase zeelieden stierven bij de aanval, uitgevoerd door een onbemand vaartuig van Iraanse makelij, volgestopt met explosieven.

Aanvallen op andere tankers volgden: in de Golf van Oman, waar ook een Indiase zeeman omkwam, in de haven van Bahrein, in de Straat van Hormuz en in de kustwateren van Irak, Qatar, Koeweit en de Emiraten. Het aantal omgekomen en vermiste zeelieden loopt elke dag op.

Twaalf dagen na het begin van de Derde Golfoorlog is geen schip meer veilig in de Perzische Golf of op de scheepsroutes die er vandaan leiden. De aanvallen op zeker vijftien commerciële schepen zijn een antwoord van de marine van de Iraanse Revolutionaire Garde op de oorlog tegen het land. Op steeds meer plaatsen in de regio gaan olieraffinaderijen en havens dicht als gevolg van de Iraanse aanvallen, bijvoorbeeld de olieterminal Mina Al Fahal, de grootste van Oman.

De gevolgen zijn groot: vanwege de enorme risico’s – en het feit dat de schepen niet meer te verzekeren zijn – komt de lange stoet tankers die zich in vredestijd door de veertig kilometer brede Straat van Hormuz wurmen, langzaam tot stilstand.

Snelle boten, minionderzeeërs en zeedrones

De zeeguerrilla die Iran in en rond de Golf heeft ontketend, is gebaseerd op een doctrine die uitgaat van asymmetrische oorlogvoering. Het is een antwoord op de technologische superioriteit van de Amerikaanse marine die zijn vloot beschermt met een indrukwekkend schild, opgetrokken uit verschillende verdedigingslagen.

Om daar een kans tegen te maken, is er volgens Teheran een combinatie nodig van compacte, snelle vaartuigen, minionderzeeërs als de Ghadir, torpedo’s en zwermen van onbemande oppervlaktevaartuigen, zeedrones en zeemijnen. Die zijn moeilijk waar te nemen op de radar en kunnen beter geëquipeerde vijandelijke schepen overspoelen als ze gecoördineerd en in grote hoeveelheden worden ingezet – zeker in combinatie met kamikazedrones vanuit de lucht.

De marine van de Revolutionaire Garde bouwde de afgelopen jaren gestaag aan een gedecentraliseerde ‘muskietenvloot’

Militaire analisten wezen vorig jaar al op die fundamentele wijziging bij de Iraanse marine, mede ingegeven door de specifieke geografie van de Perzische Golf en de Golf van Oman: de nauwe Straat van Hormuz en de ondiepe wateren voor de 2.440 kilometer lange Iraanse kustlijn, waar 20 procent van de wereldolie-export langs trekt. Niet voor niets zijn Amerikaanse supervliegdekschepen als de USS Abraham Lincoln te groot en te kwetsbaar om de Golf in te varen.

De marine van de Revolutionaire Garde, die losstaat van de traditionele Iraanse marine, bouwde de afgelopen jaren gestaag aan die nieuwe aanvalswapens, een gedecentraliseerde ‘muskietenvloot’ die volgens de geldende Iraanse krijgsfilosofie meer kan uitrichten tegen de vijand dan een armada onderzeeërs, kruisers en destroyers. Dergelijke schepen zijn niet alleen peperduur, het duurt jaren om ze te bouwen, en westerse marines zijn precies ontworpen voor deze manier van oorlogvoering.

Alleen al de afgelopen elf dagen vernietigden de Amerikanen meer dan zestig Iraanse oorlogsschepen, maakte de Amerikaanse admiraal Brad Cooper woensdag bekend. Voor hen is de klassieke Iraanse marine geen partij.

Ondergrondse opslag van mijnen en drones

Dat ligt hoogstwaarschijnlijk anders voor de ‘muskieten’ in het Iraanse arsenaal: grote aantallen drones, mijnen en onbemande oppervlaktevaartuigen zijn veel lastiger op te sporen en aan te vallen, zeker als Iran ze ondergronds heeft opgeslagen, zoals de marinetak van de Revolutionaire Garde lijkt te hebben gedaan.

Volgens de Amerikaanse krijgsmacht zou Iran alleen al over zo’n zesduizend zeemijnen beschikken – meer dan genoeg om de Straat van Hormuz volledig te blokkeren. Onbekend is of die voorraden nog intact zijn na bijna twee weken van zware Israëlisch-Amerikaanse aanvallen op de militaire infrastructuur van het land, en of de Iraanse marine nog de middelen heeft om ze effectief in te zetten.

Maar tot nu toe lijkt de Iraanse strategie te werken. Hoewel de Amerikaanse president Trump de druk bevaren olievaarroutes wil heropenen door de inzet van escortes door de marine, is het allerminst uitgesloten dat een Iraanse blokkade slaagt – met grote strategische gevolgen voor de wereldeconomie.

Dat lijkt in elk geval het doel van het regime van de nieuwe opperste leider, ayatollah Mojtaba Khamenei. Die zei donderdag dat de Straat van Hormuz te willen afsluiten en dat de aanvallen op de Arabische buurlanden door zullen gaan.

Oekraïense Zwarte Zee-oorlog als voorbeeld

De afgelopen vier jaar heeft Oekraïne op de Zwarte Zee laten zien hoe effectief de inzet van zeedrones en andere onbemande aanvalswapens kan zijn. Het is niet bekend of de asymmetrische Oekraïense zeeoorlog tegen Rusland als voorbeeld dient voor Teheran, maar de Oekraïense droneaanvallen op de Zwarte Zee, vooral rond de bezette Krim, vormen een van de meest onderschatte wapenfeiten in de Oekraïens-Russische oorlog. De manier waarop de Oekraïners – zonder noemenswaardige eigen marine – in een paar jaar tijd afrekenden met de Russische heerschappij op de Zwarte Zee zal vermoedelijk nog decennia worden bestudeerd.

De manier waarop de Oekraïners in een paar jaar tijd afrekenden met de Russische heerschappij op de Zwarte Zee zal vermoedelijk nog decennia worden bestudeerd

Ook Kyiv begon met een eerste onbemande drone die net boven het wateroppervlak uitstak en gewapend met camera en explosieven op jacht ging naar vijandelijke schepen. De Oekraïense zeedronevloot werd elke maand beter, effectiever en groter. Krachtige langeafstandsdrones als de Sea Baby en de Magoera raakten de afgelopen jaren tientallen Russische oorlogsschepen en slaagden erin de hele Zwarte Zeevloot uit de wateren rond de Krim te verjagen, inclusief de ooit machtige marinehaven van Sevastopol.

Zelfs in de beschermde havens in Rusland zelf is de Zwarte Zeevloot niet veilig. Dat bleek vorige week bij een Oekraïense aanval op de marinehaven van Novorossiesjk, aan de oostkust van de Zwarte Zee, waar vijf oorlogsschepen beschadigd raakten. Inmiddels zijn Oekraïense zeedrones een veel gewild exportproduct.

Iraanse marine ‘vernietigd’

Of Iran in de veel kleinere Perzische Golf vergelijkbare ‘successen’ kan boeken, is de grote vraag. Al na de eerste week van ‘Operation Epic Fury’ verklaarde president Trump dat de Iraanse marine was „vernietigd”, met de torpedoaanval op het fregat Dena bij Sri Lanka als meest in het oog springende gebeurtenis.

Woensdag voegde Trump daaraan toe dat de Amerikaanse marine alle Iraanse mijnenleggers tot zinken had gebracht. Mede daardoor adviseerde hij ceo’s van oliemaatschappijen hun tankers gewoon door de Straat van Hormuz te laten varen. „Ik denk dat ze de Straat moeten gebruiken”, aldus Trump.

De praktijk blijkt een paar tandjes weerbarstiger, getuige de barrage aan aanvallen op olie-installaties en olietankers op woensdag en donderdag, van Koeweit en Irak tot Saoedi-Arabië en Oman, voornamelijk uitgevoerd door onbemande oppervlaktevaartuigen.

Ook blijkt de Amerikaanse marine niet in staat om olietankers veilig te escorteren door de Straat van Hormuz. De Amerikaanse minister Chris Wright (Energie) moest dinsdag zelfs een bericht intrekken waarin hij de eerste succesvolle tankerescorte had gemeld.

Iran behoudt asymmetrische capaciteit

Daarnaast schatte het Institute for the Study of War (ISW), een Amerikaanse denktank, woensdag in dat Iran zeker tien zeemijnen heeft gelegd in de Straat van Hormuz. „Een goed instrument voor asymmetrische oorlogvoering”, zei Jahangir Arasli van het Instituut voor Ontwikkeling en Diplomatie – gespecialiseerd in maritieme dreigingen – donderdag tegen The Wall Street Journal. „De conventionele capaciteiten zijn weggevaagd, maar ze hebben deze asymmetrische capaciteiten.”

Wat in de eerste twee weken van deze nieuwe Golfoorlog opvalt, is dat de Golfstaten, en ook de Amerikanen, verrast lijken te zijn door de weerstand die Iran biedt. De Iraniërs bleken niet alleen bereid om aanvallen met ballistische raketten en drones uit te voeren op de monarchieën aan de overkant van de Perzische Golf en verderop in het Midden-Oosten; de getroffen landen bleken ook slecht voorbereid.

Vooral de traag vliegende Iraanse Shahed-drones veroorzaken dagelijks schade aan de olie-industrie in de hele Golfregio. Dat de Golfstaten en de Amerikaanse militaire bases in het hele Midden-Oosten zich dagenlang met Patriot-raketten verdedigden tegen aanvallen met goedkope Iraanse drones roept de vraag op of de militaire planners wél rekening hebben gehouden met een langdurige Iraanse zeeguerrilla tegen kwetsbare olietankers die volledig afhankelijk zijn van de Straat van Hormuz.

De recente escalatie van Iraanse aanvallen op containerschepen en tankers, de uitspaken van Khamenei én de stijgende olieprijzen lijken erop te wijzen dat Teheran nog voldoende wapens in handen heeft om de crisis nog verder uit te breiden.