Probleemspiraaltje Ballerine nestelt zich óók nog eens in de baarmoederwand. ‘Dit was zo stressvol. Ik wilde het uit mijn lijf hebben’

7 uren geleden 1

De huisarts vroeg haar, gelukkig, of ze haar spiraaltje nog even wilde zien. Vier jaar eerder had Anne (die wegens privacy niet met haar achternaam in de krant wil) een nieuw soort spiraaltje, de Ballerine, laten plaatsen. Anders dan klassieke spiraaltjes, vaak een plastic T-vormig ankertje, is dit een draad die zich na plaatsing opkrult tot een bolletje. Aan de flexibele draad zitten zeventien koperen balletjes. Maar als de huisarts haar na de pijnlijke verwijdering het spiraaltje laat zien, schrikt Anne. Aan de draad zit nog maar één koperen balletje. Waar is de rest van haar spiraaltje?

„Ik zei gelijk tegen de huisarts: dit klopt niet”, zegt Anne (35). „Die had de Ballerine nog nooit gezien, dus ik heb op internet een plaatje opgezocht.” De dokter kijkt en schrikt ook, maar ze kan niks doen. „Ik kreeg een doorverwijzing naar een gynaecoloog.” Die kan het zo verwijderen, zegt de huisarts nog geruststellend. Maar helaas, ook die blijkt haar spiraaltje niet zomaar weg te kunnen halen verwijderen. „Na één blik op wat ze via een inwendige camera zag zei ze gelijk: ‘Sorry meid, dit wordt een operatie. De helft van de balletjes is ingebed in je baarmoederwand.’”

In september 2025 publiceren vier gynaecologen van Bergman Clinics een artikel in Medisch Contact over het spiraaltje, dat sinds 2021 in Nederland niet meer wordt geplaatst. „Inmiddels hebben de eerste Ballerinespiraaltjes het einde van hun gebruiksduur van vijf jaar bereikt, en komen steeds vaker verwijderproblemen aan het licht”, schrijven ze. Het is het zoveelste probleem met het spiraaltje, schrijven ze onder de veelzeggende kop: ‘Ballerine, van vrouwvriendelijk alternatief naar probleemspiraal’.

Ze zien vastzittende spiraaltjes in het spierweefsel van de baarmoederwand, afgebroken koperen balletjes, verdwenen of afgebroken touwtjes, incomplete verwijderingen met als gevolg de noodzaak tot een operatie. Ze hebben twintig gevallen gezien en vrezen dat er meer zullen volgen. Het spiraaltje is bij achtduizend Nederlandse vrouwen geplaatst, hoeveel van hen het spiraaltje nog hebben is onbekend.

Esthetisch aantrekkelijk

Het spiraaltje is in Nederland maar zo’n anderhalf jaar op de markt geweest. Het gros daarvan is geplaatst door verloskundigen, die dat sinds 2015 ook mogen doen. Het dunnere inbrenghulsje doet minder pijn en is daarom een stuk vrouwvriendelijker, lijkt het aanvankelijk. De Ballerine wordt daardoor snel populair. Maar het succes is van korte duur.

Het is januari 2021 als televisieprogramma Radar aandacht besteedt aan diverse problemen die worden gemeld door verloskundigen en gebruiksters. Het gaat dan om ‘slechts’ 24 meldingen. Achteraf blijken er veel meer klachten te zijn geweest, over uitgezakte spiraaltjes, perforaties van de baarmoeder en zwangerschappen. De Nederlandse distributeur, Titus Health Care, stopt per 1 januari dat jaar met de verkoop van de Ballerine. Op 20 juli 2021 wordt de Europese CE-certificering geschorst door de Franse toezichthouder vanwege hiaten in het technische dossier. Die schorsing wordt in juni 2022 opgeheven. Maar de Ballerine keert niet terug op de Nederlandse markt.

In 2025 blijkt uit cijfers van Meldpunt en Expertisecentrum Bijwerkingen Implantaten (MEBI) dat er 115 meldingen zijn binnengekomen van zwangerschap bij gebruikers van de Ballerine. Terwijl de belofte was dat het spiraaltje voor meer dan 99 procent bescherming zou bieden. En dan zijn er nog de andere klachten. Komende week publiceert MEBI nieuwe cijfers over meldingen omtrent koperspiraaltjes – met bijzondere aandacht voor de Ballerine.

Eerste stop is de huisarts, die begint te trekken. Werkt niet. Dan breekt het touwtje af

De advocaat herkent een patroon

Twintig vrouwen hebben zich tot nu toe gemeld bij slachtofferadvocaat Laura-Jean van de Ven, van Beer Advocaten. „Zowel voor zwangerschappen als problemen met het verwijderen van het spiraal.” In het geval van een moeizame verwijdering herkent ze nu een patroon. „Eerste stop is de huisarts, die begint te trekken. Werkt niet. Dan breekt het touwtje af. Er volgt een doorverwijzing. In het ziekenhuis weten ze het ook niet. Nog een keer sjorren. Dan toch maar een operatie. Werkt nog niet. Pas dán worden vrouwen doorverwezen naar artsen die gespecialiseerd zijn in het verwijderen van losse fragmenten uit de baarmoeder.”

In de bijsluiter van de Ballerine wordt naast een bekkenontsteking, perforatie, (gedeeltelijke) expulsie en een binnen- of buitenbaarmoederlijke zwangerschap, ook inbedding genoemd als bijwerking. „Alleen stellen ze dat inbedding plaats kan vinden in het baarmoederslijmvlies”, zegt Van de Ven. „Terwijl we inbedding in de baarmoederwand zien. Dat is echt iets anders.”

Wanneer de balletjes operatief uit de baarmoederwand gesneden moeten worden ontstaat littekenweefsel, stelt de advocaat. Op littekenweefsel kan een eitje zich niet nestelen, met gevolgen voor de vruchtbaarheid. „Een van de vrouwen die zich bij mij heeft gemeld, heeft nog twee koperen balletjes in haar baarmoeder spoken. Ze laat ze zitten, bang voor de operatie. Maar het is ook onduidelijk wat dát met de vruchtbaarheid doet.”

Vraag is volledig weggevallen

Titus Health Care, de voormalige Nederlandse distributeur van de Ballerine, verwijst naar een reactie van de fabrikant OCON Therapeutics op dit vraagstuk. Ze stellen dat een minimaal oppervlakte koper nodig is van tweehonderd vierkante millimeter om effectief te zijn als anticonceptie. „Een paar achtergebleven koperen balletjes zijn zo klein en bevatten zo weinig koper, dat het ver onder deze drempel blijft.” Daarbij zijn er op 150.000 plaatsingen „geen gemelde incidenten van aangetaste vruchtbaarheid die hiermee in verband gebracht kunnen worden”.

Vrouwen die niet uitkwamen met een traditioneel spiraal hadden baat bij een kleiner bolvormig spiraal en betreuren het dat Ballerine niet meer geleverd wordt in Nederland

Daarnaast schrijft een woordvoerder van Titus Health Care: „Vrouwen die niet uitkwamen met een traditioneel spiraal hadden baat bij een kleiner bolvormig spiraal en betreuren het dat Ballerine niet meer geleverd wordt in Nederland.” Tegelijkertijd laat Titus Health Care weten dat de distributeur het product niet meer verkoopt omdat de vraag naar het product „volledig is weggevallen na de negatieve media-aandacht”. Zelf denkt de distributeur dat de meeste spiraaltjes waarschijnlijk al verwijderd zijn en dat de meeste verwijderingen „probleemloos” zijn verlopen.

In andere Europese landen wordt het spiraaltje – ondanks gerapporteerde meldingen – nog steeds geplaatst. Naast de Ballerine produceert de fabrikant – die niet heeft gereageerd op vragen van NRC – ook andere bolvormige spiraaltjes. In 2024 sprokkelde het bedrijf een investering van 10 miljoen dollar bij elkaar „om de gezondheid van vrouwen te revolutioneren”.

Belofte was minimale irritatie

De Ballerine werd gepresenteerd als spiraaltje dat zich „aanpast aan de vorm van de baarmoeder”, met minimale irritatie tot gevolg. Onzin, zegt gynaecoloog en professor Bas Veersema, één van de auteurs van het artikel in Medisch Contact. „De baarmoederholte, waar een spiraaltje huist, is een fictieve ruimte. De voor- en achterwand liggen tegen elkaar aan. Stop daar vijf jaar lang een driedimensionaal spiraaltje met een diameter van 1,5 centimeter in, dan snap je wel dat die in de spierwand begint te duwen.”

Zelf plaatste hij het spiraaltje nooit, het was niet populair onder gynaecologen. „Er was zo weinig onderzoek naar gedaan.” Koper- en hormoonspiraaltjes worden anders beoordeeld, legt hij uit. „Een koperhoudend spiraal is een implantaat, een hormoonhoudend spiraal een geneesmiddel.” Zodra iets als geneesmiddel is bestempeld, moet een heftige bewijslast de veiligheid waarborgen. „Zo’n CE-certificering voor implantaten is een stuk makkelijker te krijgen.”

Overstappen op hormoonvrij

Anne heeft het spiraaltje laten plaatsen vrij snel nadat het op de markt kwam, in november 2019. Een vriendin van haar, een verloskundige, raadde haar deze aan. „Ze had hem zelf ook.” Anne had eerder een hormoonspiraaltje, maar wil dan overstappen op hormoonvrij en valt voor de beloftes over comfort van koperspiraal Ballerine.

„Twee jaar na de plaatsing begon ik bloedingen te krijgen. Eisprongbloedingen, zei mijn huisarts, dat heeft 10 procent van de vrouwen. Dat geloofde ik.” Als zij en haar vriend kinderen willen, besluit ze in februari 2024 het spiraaltje te laten verwijderen – maar op het verwijderdraadje en één koperen balletje na, blijft de spiraal dus achter in haar baarmoeder.

Ze voert in voorbereiding op de operatie gesprekken met de gynaecoloog. Die geeft aan niet zeker te weten of ze het spiraaltje en alle balletjes kunnen verwijderen. „Ik schrok me dood. Blijf ik nu serieus met een half ingebedde spiraal in mijn lichaam lopen terwijl ik een kind wil? Wat gaat dat koper in mijn lijf doen? Heb ik nu serieus mijn vruchtbaarheid op het spel gezet voor deze spiraal?”

De koperspiraal en de hormoonspiraal moeten aan gelijke testen worden onderworpen

Dit zou niet moeten mogen, zegt Anne. „De koperspiraal en de hormoonspiraal moeten aan gelijke testen worden onderworpen.” Het blijkt achteraf zó vaak mis te gaan bij medische hulpmiddelen, juist bij vrouwen, vindt ze. Terwijl dit gaat over vruchtbaarheid, het is zo kwetsbaar. „Stop de vrouw te gebruiken als proefkonijn.”

Anne moet uiteindelijk vier maanden wachten op haar operatie. „Dat was zo stressvol. Ik wilde het gewoon uit mijn lijf hebben. Ik wilde weten of ik nog zwanger kon worden.” Eind juni is ze geopereerd. Nog versuft van de volledige narcose krijgt ze een plastic bakje in haar handen geduwd, herinnert Anne zich. „Ik was er echt nog niet bij, maar ik begon gelijk de balletjes te tellen. Ik voel nog de opluchting, toen ik zag dat ze er allemaal uit waren.”