Waardering voor excuses kabinet aan afstandsmoeders: ‘De schaamte zat decennialang aan de verkeerde kant’

2 uren geleden 1

„Ik kan me nauwelijks een voorstelling maken van de impact van deze gebeurtenissen op jullie leven”, zegt Claudia van Bruggen, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (D66), die vandaag namens het kabinet excuses maakt voor de rol van de overheid bij gedwongen binnenlandse afstand en adoptie. Het is muisstil in de zaal in Den Haag waar donderdagmiddag tussen de drie- en vierhonderd mensen aanwezig zijn: afstandsmoeders, afgestane kinderen, afstandsvaders en hun dierbaren. Veel aanwezigen hebben lang naar deze dag toegeleefd, omdat ze er jaren voor streden.

Ik hoop recht te doen aan zoveel mogelijk mensen die geraakt zijn, vervolgt Van Bruggen. Moeders die tussen 1956 en 1984 onder grote druk hun baby moesten afstaan, kinderen die direct na de geboorte van hun moeder werden gescheiden, vaders die buiten beeld werden gehouden. „En ook aan de moeders, vaders en kinderen die al voor 1956 gedwongen van elkaar werden gescheiden.” De bijeenkomst vindt plaats „in de stad waar de adoptiewetgeving tot stand is gekomen”, zegt Van Bruggen. Die wet, ingevoerd in 1956, verslechterde in de praktijk de positie van ongehuwde moeders, zo maakte het rapport Schade door Schande vorig jaar pijnlijk duidelijk. „Instellingen voor hulp aan ongehuwde moeders namen afstand ter adoptie als optie op in hun repertoire”, aldus Bruggen.

Jullie werden bij voorbaat gediskwalificeerd als moeder

In haar toespraak richt Van Bruggen zich op iedere groep uitzonderlijk. „Jullie waren jonge meiden, vrouwen, waarvoor niet goed werd gezorgd”, zegt ze tegen de aanwezige moeders. „Jullie werden bij voorbaat gediskwalificeerd als moeder.” Het leven van afgestanen begon, aldus de staatssecretaris, met afscheid van „het enige vertrouwde dat je als zuigeling kent: de stem en nabijheid van je moeder”. En dan waren er de vaders, die vaak niet eens van de zwangerschap wisten en naar wie „al die jaren onvoldoende is omgekeken”.

‘Onvoldoende oog’ bij de overheid

Dan volgen de excuses. „Jullie leed kan ik niet weggenemen. Maar erbij stil staan, jullie recht in de ogen aankijken en zeggen dat ik me ervoor schaam dat jullie dit is overkomen, dat kan ik wel”, zegt Van Bruggen. „De schaamte die jullie al die tijd voelden, zat decennialang aan de verkeerde kant.” Ze erkent dat er bij de overheid „volstrekt onvoldoende oog was voor jullie uiterst kwetsbare en schrijnende positie”. Het was goed geweest als de overheid meer had gedaan, bijvoorbeeld „door instructies te geven aan de Raad voor de Kinderbescherming om jullie te beschermen”. Dat is allemaal niet gebeurd, daarmee heeft de overheid steken laten vallen. Daar bied ik jullie namens het hele kabinet nadrukkelijk excuses voor aan. Dit had nooit mogen gebeuren.”

Dit had nooit mogen gebeuren

Bij excuses blijft het niet, kondigt de staatssecretaris aan. Ze realiseert zich „dat alleen het aanbieden van excuses voor het verleden geen recht doet aan de toekomst”. Jullie verhaal gaat verder, zegt Van Bruggen, en daarom werkt ze aan een brief over maatregelen die „aansluiten bij een deel van jullie behoeftes” en „moeten voorkomen dat anderen in de toekomst eenzelfde soort leed wordt aangedaan”. Die brief gaat voor de zomer naar de Tweede Kamer. Wat erin komt te staan, is nog niet bekend.

Veelal opluchting

In de foyer waar alle getroffenen en hun dierbaren na afloop napraten, en Van Bruggen en minister Sophie Hermans (minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) ook rondlopen, klinkt veelal opluchting. „Het was intens en deed me meer dan ik vooraf had verwacht”, zegt Ita van Dijk, die donderdag haar verhaal deelde in de podcast NRC Vandaag. „Toen Van Bruggen zich tot ons richtte en zei dat ons leven begon met afscheid van het enige vertrouwen dat je als zuigeling kent, schoot ik vol.” Het is het beeld dat haar het meeste pijn doet, vertelt Van Dijk: „Voor mij waren deze excuses goed verwoord.”

Ellen Venhuizen, voorzitter van stichting De Nederlandse Afstandsmoeder is geëmotioneerd: „De staatssecretaris sprak vanuit haar hart, maar ik mis mijn dochter op dit moment enorm.” Ze hoopt dat er goede maatregelen zullen volgen, en dat nu de overheid over de brug is gekomen, de kerken zullen volgen, want „die speelden minstens zo’n grote rol”. Het was een warm, welgemeend excuus, beaamt ook Georgia Gradenwitz. Zij was zes maanden oud toen ze bij haar moeder, die op dat moment aan het werk was, werd weggehaald – dat vertelde ze NRC in een eerder interview. „Alles zat erin, er was aandacht voor alle betrokkenen en het was ook een eerherstel voor mijn ouders – ik had de woorden echt niet mooier kunnen bedenken.”