Rechter heft beslag op kunstwerk van de staat door Toeslagenmoeder op wegens ‘misbruik van bevoegdheid’

Staatssecretaris Sandra Palmen (Herstel Toeslagen, partijloos) wilde het te allen tijde voorkomen: tegenover gedupeerden van het Toeslagenschandaal komen te staan in de rechtbank. Maar vrijdag kwam het er toch van bij de rechtbank in Den Haag. De Staat der Nederlanden stond in een zelf aangespannen kort geding tegenover Yasmin Molleman. Volgens de landsadvocaat is het zo ver gekomen, omdat de „conflictueuze relatie” tussen beide partijen zo „verstoord” is geraakt dat een gang naar de rechter niet kon worden voorkomen.   

Molleman is erkend als gedupeerde van de Toeslagenaffaire. Haar kinderopvangtoeslag werd tussen 2011 en 2015 ten onrechte stopgezet, waardoor ze in financiële problemen raakte. In de langdurige hersteloperatie die volgde kreeg ze in 2024 via de stichting van Prinses Laurentien (SGH) een financiële compensatie van ruim 190.000 euro uitgekeerd. Tegelijkertijd zegt ze dat de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) haar een afzonderlijke compensatie over het jaar 2015 beloofde. Het UHT is onderdeel van de Dienst Toeslagen van het ministerie van Financiën.

Maar, zegt het ministerie, wie een vaststellingsovereenkomst tekent bij de stichting van Prinses Laurentien, doet afstand van alle andere aanspraken met het UHT – een zogenoemde ‘finale kwijting’. Molleman brengt in dat ze een vergelijkbare zaak kent van een gedupeerde ouder die wél een betaling had ontvangen na ondertekening van een overeenkomst met de stichting. Maar die betaling berust volgens de landsadvocaat op een fout. De rechter gaat mee in die redenering en zegt dat je „niet van de staat kan verlangen een gemaakte fout nogmaals te maken”.

‘Circus pauzeren’

Beide partijen belandden tegenover elkaar in de rechtbank nadat Molleman beslag had laten leggen op een sculptuur van de staat, een zes meter hoog en 3.500 kilo zwaar kunstwerk voor de entree van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. Deze ‘monoliet’, vervaardigd door de Deense kunstenaar Per Kirkeby, zou komende dinsdag geveild worden, maar Molleman kondigde al tijdens de zitting aan dat ze haar deurwaarder had opgedragen „het circus te pauzeren”, in afwachting van de uitspraak. Na de beslaglegging besloot de staat een kort geding aan te spannen, om de dynamiek waarin Molleman „procedure op procedure” aanspant, te doorbreken.

Een deurwaarder had namens Molleman beslag laten leggen op het kunstwerk, omdat een dwangsom van 15.000 euro die de bestuursrechter in februari vorig jaar aan het ministerie had opgelegd, niet was betaald. Die betaalde het ministerie van Financiën niet vanwege de overeenkomst die Molleman met SGH had gesloten. Voor zo’n vaststellingsovereenkomst (VSO) teken je in het volle besef dat er daarmee een streep onder alle andere procedures wordt gezegd, aldus de landsadvocaat.

Dat Molleman door een bezwaarjurist van het UHT telefonisch een toezegging is gedaan voor compensatie over het jaar 2015 – volgens haar de reden dat ze lopende bezwaren over andere jaren introk – wordt door het ministerie betwist. De landsadvocaat brengt in dat de bezwaarjurist niet op de hoogte was van het traject met de stichting van Prinses Laurentien, dat Molleman kort ná het gesprek met de jurist ondertekende.

De rechter die in februari vorig jaar de dwangsom oplegde, was ook niet van de bij Laurentiens stichting getekende VSO op de hoogte. Maar, zegt Molleman, dat had de staat in die procedure moeten inbrengen. Dat gebeurde niet en omdat de rechter een dwangsom oplegde, liepen er twee zaken door elkaar.

Molleman wil dat de aan haar gedane toezegging alsnog wordt voldaan en dat uitvoering wordt gegeven aan de rechterlijke uitspraak. De staat vindt het na de „ruimhartige” compensatie van van SGH wel welletjes en vindt dat Molleman „misbruik” maakt van haar bevoegdheden. Ook daar gaat de rechter in mee.

AI-afbeeldingen op sociale media

Hoe het verder moet met de verstoorde verhouding? Molleman toonde zich de afgelopen dagen strijdbaar, en enige provocatie was haar daarbij niet vreemd. Op haar socialemediakanalen verschenen met AI gegenereerde afbeeldingen over de zaak. Daarop is Molleman te zien terwijl ze het kunstwerk van Kirkeby omhelst. „Mijn beeldje”, zegt ze middels een tekstballonnetje. „Palmen en de dolende Ambtenaren”, staat er boven een andere afbeelding waarop ze samen en staatssecretaris Palmen te zien is, terwijl het beeld wordt weggetakeld.

Zover komt het niet, het kunstwerk blijft staan. Om te beargumenteren dat het een ‘onroerende zaak’ betreft, waar geen beslag op kan worden gelegd, had de landsadvocaat nog een technische tekening van het kunstwerk bijgevoegd, waarin werd aangetoond dat het kunstwerk „duurzaam” in de grond verankerd is. De rechter hoeft zich er met de opheffing van het beslag niet aan te branden. En de staat hoeft geen dwangsom aan Molleman te betalen.

Het ministerie van Financiën noemt het in een reactie „ongemakkelijk” om tegenover een gedupeerde ouder in de rechtbank te staan. Met haar uitingen in de media was het ministerie niet blij. „Het is vervelend dat het beeld is ontstaan dat ouders niet goed geholpen worden en niet ruimhartig worden gecompenseerd.” Dat er nu duidelijkheid is in deze zaak noemt het ministerie „belangrijk voor de ouder in kwestie, het ministerie, maar ook voor alle andere ouders”.

Molleman reageert teleurgesteld op de uitspraak. Ze wil het schriftelijke proces-verbaal afwachten en pas na overleg met haar advocaat bepalen of ze in hoger beroep gaat. Toch „voelt het alsof je weer tegen een staat vecht waar je niet van kan winnen”, zegt ze. Als ze alle media te woord heeft gestaan, wacht voor haar een copieuze lunch met Prinses Laurentien.