Taai Iraans regime vuurt van zich af en hoopt uitputtingsslag lang genoeg vol te houden

3 uren geleden 2

Met verschillende barrages aan raketten heeft Iran dit weekend bewezen dat het zeker nog niet verslagen is. Eerst verraste het, in de nacht van vrijdag op zaterdag, met een aanval op Diego Garcia, een Amerikaans-Britse militaire basis in de Indische Oceaan.

Deze actie was vooral opmerkelijk vanwege het bereik: de basis ligt op 3.800 kilometer van Zuid-Iran en ruim vijfduizend kilometer van de hoofdstad Teheran. Eerder had minister Abbas Araghchi (Buitenlandse Zaken) beweerd dat het bereik van Iraanse raketten maximaal tweeduizend kilometer is.

Een dag later, in de nacht van zaterdag op zondag, wisten Iraanse raketten vervolgens schade te veroorzaken in het zuiden van Israël. De projectielen werden afgevuurd op Dimona, een nucleair centrum waarvan algemeen aangenomen wordt dat Israël er kernwapens heeft liggen. Doordat de Israëlische luchtafweer faalde, raakten er tientallen mensen gewond.

Beide barrages raakten niet het beoogde militaire doel. Maar ze vormen wel het bewijs dat Iran sterker is dan aangenomen werd. Eerder was het tempo waarin het land projectielen afvuurde juist wat afgenomen.

Ongemakkelijke waarheid

Afgelopen week werd er gespeculeerd of de Amerikaanse president Donald Trump de oorlog tegen Iran zou willen staken. Maar de ongemakkelijke waarheid is dat hij daar niet in zijn eentje over gaat. Iraanse politieke en legerleiders hebben laten weten dat ze zelf wel bepalen wanneer ze stoppen met vechten. De raketten van afgelopen weekend zetten die woorden kracht bij.

Bij voorbaat wist Iran dat het een oorlog tegen de Verenigde Staten en Israël niet op een klassieke manier kon winnen. Daarom wil het er een langdurige uitputtingsslag van maken, met raket- en droneaanvallen op Amerikaanse militaire bases, infrastructuur in de Golfregio en de internationale scheepvaart.

Met de blokkade van de Straat van Hormuz en de aanvallen op energievoorzieningen weet Iran de wereldeconomie flink te schaden. De gedachte hierachter is dat Amerikanen de pijn zullen voelen, aan de pomp en in hun boodschappenkarretjes.

Die Iraanse strategie zet Trump onder grote druk om de prijzen niet te ver te laten oplopen. Toch gedraagt de Amerikaanse president zich alsof hij bepaalt wanneer er een staakt-het-vuren komt. Iran wilde wel, zei Trump vorig weekend, maar zelf vond hij de voorwaarden niet gunstig genoeg. In reactie noemde de Iraanse minister Abbas Araghchi (Buitenlandse Zaken) het een „waanidee” dat zijn land zou aansturen op onderhandelingen of een wapenstilstand.

‘VS weten niet hoe oorlog te beëindigen’

De VS, zei de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf deze week in een interview met de staatstelevisie, weten niet hoe ze een oorlog in deze regio moeten beginnen of beëindigen. „We gaan hier niet stilzitten en toestaan dat het zionistische regime [Israël] en de VS een nieuwe orde vestigen.”

Iran stopt volgens Ghalibaf pas met aanvallen als er „geen oorlogsdreiging” meer is. „Dit is onze duidelijke en ondubbelzinnige eis. We accepteren geen staakt-het-vuren om vervolgens over vijf maanden weer oorlog te voeren.”

Die laatste zin kun je opvatten als een verwijzing naar Hamas. Die Palestijnse groepering ging begin vorig jaar akkoord met een staakt-het-vuren in Gaza, waarna Israël die overeenkomst enkele maanden later eenzijdig verbrak. Anders dan Hamas, dat gedecimeerd was door Israëlische bombardementen, hoeft Iran niet akkoord te gaan met voorwaarden die niet in de smaak vallen.

Een staakt-het-vuren wordt voor Iran pas interessant als het er iets gunstigs uit kan slepen. Behalve de garantie dat de Amerikanen en de Israëliërs niet meer aanvallen, kan dat bijvoorbeeld gaan om opheffen van de sancties, compensatie voor oorlogsschade en een einde aan het Israëlische geweld in Libanon.

Gaan de VS en Israël daar niet mee akkoord? Dan blijft de Straat van Hormuz dicht. De VS zijn er nog niet in geslaagd die zeestraat te ontzetten. Zaterdag dreigde Trump dat de VS Iraanse energiecentrales zullen aanvallen als Iran de Straat van Hormuz niet binnen 48 uur heropent.

Het Verenigd Koninkrijk, Japan, Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland brachten donderdag een verklaring naar buiten waarin ze hun hulp aanboden bij het veilig maken van de Straat van Hormuz. Eerder op de dag had premier Rob Jetten wel gezegd dat hij geen voorstander is van een „missie” bij de zee-engte.

Tol in Straat van Hormuz

Iran broedt intussen op tegenmaatregelen. Zo melden Iraanse staatsmedia dat het land overweegt om belasting en tol in te voeren voor schepen die door de zeestraat willen varen. „Landen die naar dominantie streven” zouden de Straat van Hormuz helemaal niet meer mogen passeren.

Daarnaast is het ontregelen van de Golfstaten een machtig wapen in Iraanse handen. Als Iran zijn zin niet krijgt, kan het voortdurend blijven dreigen om die landen opnieuw aan te vallen, waardoor zakenlui, investeerders en toeristen er weg zullen blijven.

De Iraanse strategie valt of staat ze met de hoeveelheid drones en raketten die het land nog tot zijn beschikking heeft

Israël lijkt intussen minder bezorgd over de energieprijzen dan de Amerikanen. Donderdag eiste Trump van zijn aanvalspartner, de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, dat hij zou stoppen met het bombarderen van Iraanse gasvelden. Mocht Trump de strijd omwille van de energieprijzen willen staken, dan is het maar de vraag of Israël, dat andere doelen heeft, daarin meegaat.

Iets minder Iraanse raketten

Voor het weekend overheerste bij de Amerikanen en Israëliërs nog optimisme over de militaire voortgang van de strijd. Zo zei Netanyahu donderdag dat de bombardementen ertoe geleid hebben dat Iran inmiddels geen uranium meer kan verrijken of ballistische raketten kan produceren. CNN meldde dat Israël en de VS er bovendien in geslaagd zijn om ondergrondse raketlanceerinstallaties onder het puin te begraven.

Toch beschikt Iran nog steeds over „enige capaciteit” om aan te vallen, erkende de Amerikaanse generaal Dan Caine donderdag. „Ze zijn dit conflict ingegaan met een grote hoeveelheid wapens.” Omdat militaire bases en lanceerinstallaties onder vuur liggen, opereert de Revolutionaire Garde inmiddels meer als een militie dan als een klassiek leger. Door zich te verspreiden, kunnen ze onmogelijk allemaal gebombardeerd worden.

Het Iraanse regime, schrijft de Iraans-Amerikaanse politicoloog Vali Nasr in de Financial Times, gokt erop dat het lang genoeg kan overleven en de wereldeconomie hard genoeg kan afknijpen om onder zijn voorwaarden de oorlog te beëindigen. Daar zijn niet eens eindeloze hoeveelheden raketten voor nodig; af en toe een raket op de Golfstaten maakt die regio evengoed permanent onaantrekkelijk. Het wordt voor Iran, kortom, een kwestie van uithoudingsvermogen.